Abidin Tatlı - KORONAVİRÜS YA DA CORONA VİRÜSÜKORONAVİRÜS YA DA CORONA VİRÜSÜ
google-plus30 Mart 2020 Pazartesi 00:52 (2206)


 JAPONLAR

Ne Hristiyan

Ne Musevi

Ne de Müslüman.

Ne peygamberleri

Ne de kutsal kitapları var.

Ama

İnandıkları insani değerler ile bütün dünyaya ders verdiler.

Demek ki insan olmak başka bir şey.

 

Japonlardan Öğrenilmesi Gereken 10 Temel İlke

1. Ağırbaşlılık

Hiçbir dövünme ya da aşırı hareketlerle ıstırap ifade etme görüntüsü yok. Üzüntünün kendisi yüceltildi.

2. Onur

Su ve yiyecek kuyruklarındaki disiplin. Hiçbir kaba söz ya da sert el kol hareketi yok. Sakinlikleri övgüye değer.

3. Yetenek

Örneğin; inanılmaz mimarlar. Binalar sallandı ama yıkılmadı.

4. Erdem

İnsanlar sadece o anda gereksinimleri olanları aldılar. Başkaları da bir şeyler alabilsin diye.

5. Düzen

Hiçbir dükkânda yağmalama yok. Yollarda korna çalmak, sollamak yok. Sadece anlayışlı tavırlar.

6. Özverili

Elli çalışan, deniz suyu pompalamak için nükleer reaktörlerin içinde kaldı. Bunların yaptıklarının karşılığı nasıl ödenebilir?

7. Duyarlılık

Lokantalar fiyatlarında indirim yaptı. Korunmayan bir bankamatiğe hiç kimse saldırmadı. Güçlüler zayıflara baktı.

8. Eğitim

Yaşlılar ve çocuklar dahil herkes ne yapacağını tam olarak biliyordu. Aynen de yaptılar.

9. Medya

Bültenlerde kendilerini mükemmel bir şekilde dizginlediler. Aptalca konuşan muhabirler/spikerler yoktu. Sadece sakin bir şekilde yapılan habercilik. En önemlisi de durumdan faydalanarak kolay yoldan kendine pay çıkarmaya çalışan politikacılar yoktu.

10. Vicdan

Bir mağazada elektrikler kesildiğinde, insanlar aldıkları şeyleri tekrar raflarına bıraktılar ve sessiz bir şekilde mağazadan çıktılar(Anonim., 2020).

Ülkeleri dev bir afete uğramış durumdaki Japon vatandaşlarından dünyanın alacağı çok dersler var...

 

Bayram değil seyran değil

Eniştem beni niye öptü?

Türk usulü tespitler;

Yaklaşık 60 gündür ülkemde değilim ama Türk topraklarındayım. Ortadoğu’nun makus kaderine terkedilmiş, lanetlenmiş topraklarında.

Müslüman.

Evet evet! Müslüman!

Eğer insanın İslamlığı, İslam kuralları ile donatılıp sosyal yalayışına bir destur vermiyor ise:

Japonlar mı müslüman biz mi müslümanız?

Ben din adamı değilim, imam hatip de okumadım, medrese eğitimi de almadım haddimi bilirim amma!..

Biraz da tahsilimiz var elbet.

Okuyoruz.

Soruyoruz.

Sorguluyoruz.

 

Galiba Japonlar gerçek müslüman.

 

Resulullah’ın bıraktığı kitaba bakıyorum. Okuyanlara bakıyorum.

Diyorum:

Sen din adamı değilsin

Sen zeytinine bak!

‘Erkekliğin onda dokuzu kaçmakmış’ deyip,

bize düşen de bu oluyor gayrı.

 

Ama bir de gerçekler var:

Global dünya.

Global ekonomi.

Dünya hükümdarları; Firavun’un bir sineğe yenik düşüğü gibi

Bütün dünya hayretle izliyor.

Bütün yönetenler içeride…

Bütün küheylanlar sus pus…

Diğer hayvan ve nebatat alemi sokakta…

 

En çok neye imrendim biliyor musun?

 


 

Sevgili meslektaşım paylaştı ve ‘kıskandım’ diye yazdı.

Oysa; kıskandım, üzüldüm, ağladım, ağladım... Ağladım…

Çünkü: Tam 60 gündür evime gidemiyorum.

Neden?

Sonsuz sandığımız bitmeyecek dediğimiz dünya hayatından 53 yılı geride bıraktık ama ne var? Arkaya bakıyorum:

H İ Ç!

Çekirdek aile ve sevdiklerim 4 ülkede.

Ben Ortadoğu’nun makus kaderine terk edilmiş halde.

Adamın işi bitti, dayadı evrakı önüme:

İlk defa ‘ıııhhhh!’ dedim gittiiii! Ve yok!

30 gündür bekliyorum.

Bugün yarın...

Sabah...

Ve hiç bitmeyen yarınlarrrrrr…

Koca evlat 27’sinde ODTÜ bitirdi, ‘anam gibi doktor olacağım’ dedi ve hayallerinin peşine gitti. Roma sokakları dar geldi, evde hapis…

Yaramaz bıçkın çocuk tutturdu, ‘ben de doktor olacağım’ dedi. Sofya sokaklarına çıkamıyor ve inzivada.

Ya güzel ülkem. Anam babam. Onlar, ‘60 yaş üstü’ diyorlar ya, işte bu sebeple Güney Anadolu'da nekahette.

5 bacım, birisi hep sessiz. Dünya işte! Belki bir gün çıkacak ama. 4’ü hep bir ağızdan koro ile ‘gellllll’, diyorlar.

Ya sevdiceklerim? ‘Gel! Gel! Gel, çık cehennemden; gel’ diye ağlıyor.

Ben de gelmek istiyorum ama:

TRUDEAU gibi ’Sağlığınız önemli, biz sizin için gerekli sermayeyi ayırdık’ diyenlerimiz olmadığı için ısrarla gelmemeye; inatla savaşma devam ediyoruz.

 

Gerçekten neler oluyor?

Dünyayı allak bulak eden şeyi tanıyalım mı?

Öyle korktuğunuza bakma. Aslında tüm virüsler DNA veya RNA ile bunun üzerini kaplayan bir protein kılıftan ibarettir. Virüsler; beslenmez, üremez, hareket etmez, nefes almaz sadece kendini canlı bir hücrede çoğaltabilir. Virüs; 70 yıl önce yapısı tam olarak anlaşılan nadiren hastalık nedeni olan AKILLI BİR MOLEKÜL’ dür.

Virüsler; beslenmez, üremez, hareket etmez, nefes almaz.

Ammaaa!

 

DÜNYAYA HÜKMEDER!

 

Gelin yeni hükümdarı tanıyalım mı?

 

 KORONAVİRÜS

 

KORONAVİRÜS YA DA CORONA VİRÜSÜ

(LatinceOrthocoronavirinae), kuşlarda ve memelilerde hastalıklara sebep olan ve Coronaviridae  familyasının iki alt familyasından birini oluşturan virüslerdir. İnsanlarda genellikle ciddi olmayan virüs, nezle vakalarının önemli bir bölümüne yol açmasıyla birlikte, aralarında MERS-CoV, SARS-CoV ve COVID-19 (2019-nCoV)'un bulunduğu bazı nadir korona virüs çeşitleri ölüm riski bulunduran solunum yolu enfeksiyonlarına  neden olabilir.[1] Korona virüsler ineklerde ve domuzlarda ishal, tavuklarda ise üst solunum yolu hastalıklarına sebep olur.

İçerisinde barındırdığı genetik materyal (genompozitif polariteli, tek iplikçikli RNA'dan oluşur. Bugüne kadar tespit edilmiş en büyük RNA genomuna sahip virüslerdir, 30 kilobazdan büyük bir uzunluğa sahiptir. 125 nanometre büyüklüğe sahip olan virüsün en belirgin özelliği etrafındaki değneğe benzeyen çıkıntılarıdır. Bu özelliğiyle mikroskop altında güneşin taç küresine (Latince: corona) benzediği için korona virüs adını almıştır.[2]

SARS-CoV 2'nin de aralarında yer aldığı korona virüs hastalıklarına karşı henüz herhangi bir aşı veya özel antiviral ilaç geliştirilmemiştir. Hastalığın kontrol edilmesinde semptomatik tedaviizolasyon ve çeşitli deneysel uygulamalar yer alır.[3] El yıkama, mesafe koyma ve yüze dokunmama korona viral hastalıkların yayılmasını önlemek için önerilen önlemlerdendir.[4][5]

Korona virüsler 1960'larda keşfedildi.[6] İlk keşfedilmiş virüsler arasında tavuklarda görülen infeksiyöz bronşitis virüsü ile soğuk algınlığı semptomları gösteren insan hastaların burun boşluklarından alınmış ve insan korona virüsü 229E ve OC43 olarak isimlendirilmiş iki virüs türü yer almaktadır.[7] İlerleyen zamanlarda aralarında 2003'te keşfedilen SARS korona virüsü, 2004'te belirlenmiş HCoV NL63, 2005'te teşhis edilmiş HKU1, 2012'de fark edilmiş MERS-CoV ile Wuhan kökenli CoVID-19'un da yer aldığı pek çok yeni korona virüs türü keşfedilmiştir. Bu virüslerin çoğu ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına neden olmaktadır.

 

KORONAVİRÜS MORFOLOJİSİ

 

Korona virüsler yüzeyinde çıkıntılara sahip, büyük, pleomorfik ve küre şeklindeki partiküllerdir.[8] Virüs partiküllerinin çapı yaklaşık 120 nm olmaktadır.[9] Viral zarf elektron mikrograflarında elektron zengini bir kabuk olarak vizüelize edilir.[10]

 

 


Şekil 1. Korono virüs kesit modeli

 

Korona virüslerin viral zarfı, çift katlı lipit katmandan oluşmakta olup, zarfta membran (M), zarf (E) ve spike (S) proteinleri yer alır.[11] Belirli korona virüs gruplarında, özellikle de Betacoronavirüs A altgrubunda, spike proteinlerine benzeyen ancak daha kısa olan hemagglutinin esteraz (HE) yüzey proteinleri yer alır.[12]

Viral zarfın içerisinde nükleokapsit yer alır. Nükleokapsit, pozitif yönelimli ve tek iplikçikli RNA'ya bağlı pek çok nükleokapsid (N) proteininden oluşur.[9][13]

 

İNSAN KORONAVİRÜSLERİ

Yetişkinlerde ve çocuklarda görülen nezle vakalarının önemli bir kısmında korona virüslerin sorumlu olduğu düşünülmektedir. Bu virüs grubu, ateş ve bademciklerin büyümesi gibi semptomlara neden olmakla beraber en çok kış ve erken baharda nezleye yol açmaktadır.[14] Bunlara ek olarak korona virüsler zatürre ile bronşite (viral veya ikincil bakteriyel) neden olabilirler.[15]

7 adet farklı insan korona virüsü bulunmaktadır:

1.           İnsan korona virüsü 229E (HCoV-229E)

2.           İnsan korona virüsü OC43 (HCoV-OC43)

3.           SARS-CoV

4.           İnsan korona virüsü NL63 (HCoV-NL63, Haven korona virüsü)

5.           İnsan korona virüsü HKU1

6.           MERS korona virüsü (MERS-CoV)

7.           Yeni korona virüs (CoVID-19)[16][17]

HCoV-229E, -NL63, -OC43, ve -HKU1 virüsleri dünya çapında insan nüfusu arasında çocuklarda ve yetişkinlerde solunum yolu enfeksiyonlarına neden olmaktadır.[18]

 

Tablo 1. CoVID-19, MERS-CoV ve SARS-CoV bulaşmış hastaların gösterdiği karakteristik özellikler[19]

 

CoVID-19*

MERS-CoV

SARS-CoV

Demografi

Tespit tarihi

Aralık 2019

Haziran 2012

Kasım 2002

Tespit yeri

Vuhan, Çin

Cidde, Suudi Arabistan

Guangdong, Çin

Yaş ortalaması

49

56

39.9

Yaş aralığı

0–76

14–94

1–91

Erkek:kadın oranı

2.7:1

3.3:1

1:1.25

Tespit edilmiş vaka

255,129

2494

8096

Vaka ölüm oranı

10447 (4%)

858 (37%)

744 (10%)

Sağlık çalışanları

16‡

9.8%

23.1%

Semptomlar

Ateş

40

98%değil

99–100%

Kuru öksürük

31 (76%)

47%

29–75%

Dispne

22 (55%)

72%

40–42%

İshal

1 (3%)

26%

20–25%

Boğaz ağrısı

0

21%

13–25%

Mekanik ventilasyon

9.8%

80%

14–20%

*: Semptomlar ilk 41 hastayı içerir. : 23 Ocak 2020 tarihli bilgi.

: 21 Ocak 2020; diğer bilgiler de 21 Ocak 2020.

 

ŞİDDETLİ AKUT SOLUNUM YOLU SENDROMU

Ana madde: Şiddetli akut solunum yolu sendromu

Şiddetli akut solunum yolu sendromu (SARS),[20] insanlarda SARS korona virüsünün neden olduğu bir solunum yolu sendromudur.[21][22] 2002 ile 2003 yılları ​​arasında Hong Kong'dan yayılan SARS salgını neredeyse pandemi haline gelmiş ve dünya çapında 8422 vaka ve 1524 ölüme yol açmıştır.[23] Dünya Sağlık Örgütü ölüm oranını %10,9 olarak açıklamıştır.[24]

 

MERS

Ana madde: MERS

Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS), ilk olarak 2012 yılında Suudi Arabistan'da tespit edilmiş, MERS-CoV'un yol açtığı bir korona virüs enfeksiyonudur. Bu virüsün bulaştığı hastaların %36'sı hayatını kaybetmektedir.[25] Nefes darlığı, öksürük ve ateş hastalığın en önemli belirtileri arasındadır. Bazı bünyeler hastalığı hafif belirtilerle atlatabilir. Hastalıktan kurtulanların virüsü bulaştırma riski yoktur.

 

 

ŞİDDETLİ AKUT SOLUNUM YOLU SENDROMU KORONAVİRÜSÜ 2

Ana madde: Şiddetli akut solunum yolu sendromu korona virüsü 2

Şiddetli akut solunum yolu sendromu korona virüsü 2 veya CoVID-19 veya Vuhan korona virüsü, ilk olarak 2019'da bildirilmiş, Çin'in Wuhan kenti kökenli bir virüstür. İnsandan insana bulaşabilen virüsün bulaşma hızı 2020 yılının Ocak ayı ortalarında hızlanmıştır.[26] Virüsün kuluçka dönemi 4-14 gündür. Virüsün bulaştığı bireylerde görülen ölüm oranının %3'ün altında olduğu tahmin edilmektedir.[27]

2019-20 korona virüs pandemisi ile mücadele eden Çin aşı çalışmalarına devam etmektedir. Rusya ise aşı çalışmalarına destek veren ilk ülke olmuştur.[kaynak belirtilmeli] 24 Mart 2020 tarihi itibariyle 416.774 vaka, 18,580 ölüm ve 108.300 tahliye gözlenmiştir.[28]

 

EVRİM

Korona virüslerin en son ortak atası (ESOA ) MÖ 8000 civarına tarihlenir.[29] Buna rağmen korona virüslerin çok daha eski olabileceği de düşünülür. Alphacoronovirus, Betacoronavirus, Gammacoronavirus, ve Deltacoronavirus cinslerinin ESOA'ları sırasıyla MÖ 2400, MÖ 3300, MÖ 2800 ve MÖ 3000'e dayanmaktadır. Sıcakkanlı ve uçabilen, kuş ve memeli gibi omurgalıların ideal konaklar olduğu ve korona virüs evriminde ve yayılmasındaki ana faktörleri oluşturduğu düşünülür. Alphacoronovirus ve Betacoronavirus için yarasalarGammacoronavirus ve Deltacoronavirus için ise kuşlar ideal genetik kaynaktır.[30]

 

TAKSONOMİ

·                     Cins: Alphacoronavirus; tipik tür: Alphacoronavirus 1[31][32]

·                     Cins Betacoronavirus; tipik tür: Murin korona virüsü (diğer türler; SARS ve 2019-nCoV)

·                     Cins Gammacoronavirus; tipik tür: Kuş korona virüsü

·                     Cins Deltacoronavirus; tipik tür: Bulbul coronavirus HKU11

 

2019-20 KORONAVİRÜS PANDEMİSİ

2019-20 korona virüs pandemisi, 1 Aralık 2019 tarihinde[1][2] Çin'in Hubei bölgesinin başkenti olan Vuhan'da ortaya çıkan virüs salgını. Çeşitli hastalarda belirli bir neden olmaksızın gelişen ve tedavi ile aşılara cevap vermeyen bir zatürre görülmesi üzerine[3] SARS-CoV-2 olarak adlandırılan[4] yeni bir korona virüs teşhis edildi. Kişiden kişiye bulaşabilen virüsün bulaşma oranı[5] 2020 Ocak ortasında büyüme gösterdi.[6] İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik'te yer alan çeşitli ülkelerde yaşanan virüs vakaları rapor edilmeye başlandı.[7] 11 Mart 2020'de Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edildi.[8][9] 13 Mart 2020'de Avrupa'nın artık korona virüs krizinin merkez üssü haline geldiğini bildirdi.[10] 24 Mart 2020 itibarıyla dünyada 420,000'den fazla vaka ve 108.293 iyileşme rapor edilirken toplamda 18.543 ölüm meydana gelmiştir.[11]

25 Mart 2020 itibariyle salgın haritası:

  10.000+ onaylı vaka

  1000+ onaylı vaka

  100-999 onaylı vaka

  10-99 onaylı vaka

  1-9 onaylı vaka

Hastalık

Korona virüs hastalığı 2019 (Diğer İsimleri Vuhan zatürresi)

Virüs cinsi

Şiddetli akut solunum yolu sendromu korona virüsü 2

İlk vaka

1 Aralık 2019 (3 ay ve 24 gün)[1][2]

Doğrulanmış vakalar

421,413

İyileşmiş

108.293

Ölümler

18,810

Bölgeler

197

Son Güncelleme

( itibarıyla)

Şekil 2. 2019-20 korona virüs pandemisi

 

Virüs ile temastan semptomların oluşmasına kadar geçen sürenin 2 ile 27 gün sürdüğü hastalıkta, virüsün belirtiler ortaya çıkmadan önce de bulaşıcı olduğuna dair bazı kesin olmayan kanıtlar bulunmaktadır.[12][13][14] Hastalık semptomları arasında yüksek ateşöksürme ve nefes almada güçlük bulunmakta olup virüs ölüme sebep olabilmektedir.[13]

Hastalığın yol açtığı ilk ölüm 9 Ocak 2020'de meydana gelmiştir.[15] Bilimsel çalışmalar, virüsün daha çok kişiye bulaştığını ancak bu kişilerde virüsün henüz tespit edilmediğini tahmin etmektedir.[16] Çin dışında gerçekleşmiş ilk bulaşma Vietnam'da bir babanın oğluna geçirmesi şekilde meydana gelmiş,[17] ailenin rol oynamadığı ilk bulaşma vakası ise Çinli bir iş adamından Alman bir adama bulaşması ile 22 Ocak'ta Almanya'nın Bavyera eyaletinde yaşanmıştır.[18] Çin dışında gerçekleşen ilk ölüm 1 Şubat 2020 tarihinde, COVID-19, Influenza B ve Pnömokok'un bulaşmış olduğu bir adamın hayatını kaybetmesi ile Filipinler'de meydana gelmiştir.[19]

Yanıt olarak Hubei eyaletindeki 57 milyon kişinin yaşadığı 16 şehir tam veya kısmi karantinaya alındı. Kentlerdeki tren, uçak ve uzun süreli otobüs seferleri durduruldu. Salgın korkusu sebebiyle yeni yıl etkinlikleri iptal edildi, turistik yerler kapatıldı. Hong Kong da alarm seviyesini en üste çıkarıp okulları şubat ortasına kadar kapattı.

 

EPİDEMİYOLOJİ

COVID-19'un temel çoğalma sayısına yönelik çeşitli tahminler hesaplanmıştır. Bu tahminler 2,13 ile 3,11 arasında yer almakta olup, tamamı bir salgının kendiliğinden ortadan kalkmasını getirecek 1 sayısının üzerindedir.[20][21] 22 Ocak 2019 tarihine dek kesin laboratuvar teşhisi konulabilen ilk 425 hastanın Vuhan'daki araştırmacılar tarafından yapılan analizi, virüsün ilk defa insandan insana bulaşmasının Aralık ayının ortalarında gerçekleştiğini tahmin etti. İlk günlerinde enfeksiyona yakalanan hasta sayısının her 7,4 günde bir ikiye katlandığı da tahminler arasında yer aldı. Hastaların medyan yaşı 59 ve ortalama kuluçka süresi 5,2 gün idi.[22]

Tablo 2. Ülke ve bölgelere göre 2019-20 korona virüs pandemisi

 









Tablo 25 Mart 2020 tarihinde güncellenmiştir

Notlar

1.    Rapor edilmiş toplam vaka sayısı. Gerçek vaka sayısı büyük olasılıkla daha fazla olmasına rağmen, ne kadar olduğuna dair kesin bir bilgi yoktur.

2.     "–" işareti sayının 0 olduğunu değil, ülke veya bölgede iyleşen kişi sayısı hakkında güvenilir verilerin bulunmadığını belirtir.

3.    Birleşik Krallık asıllı gezi gemisi, şu anda Japon sularında karantinada ve Japon hükümeti tarafından yönetiliyor, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre gemi ”uluslararası dolaşımda” olduğunu için vakalar, Japonya'nın resmi vaka sayısına dahil edilmemektedir.

4.    Bir vakanın ölümü Rus yetkililer tarafından kaydedilmemiştir.[78][79][80]

5.    Kuzey Kıbrıs vakaları dahil edilmemiştir.

6.    Sadece Türkiye tarafından tanınır.

7.    Jersey, Birleşik Krallık'a bağlıdır.

8.    Guernsey, Birleşik Krallık'a bağlıdır.

 

GRAFİK VE DİYAGRAMLAR

 







·         ÖZELLİKLER

BULAŞMA

Virüs insandan insana, havada veya yüzeylerde bulunan virüs içeren damlacıkların nefes yoluyla vücuda girmesiyle bulaşmaktadır.[175] Hastalığın herhangi bir belirti göstermeden de insandan insana bulaşabileceğine dair bulgular mevcuttur, örneğin Almanya'daki ilk bulaşma olayı bu şekilde gerçekleşmiştir.[176][177] Bunun gibi belirti göstermeden bulaşma vakalarının salgının yayılmasında ne kadar rol oynadığı bilinmemektedir, eğer oynadığı rol büyükse bu salgının kontrol edilmesini zorlaştıracaktır.[178][40]

 

BELİRTİLER

Hastalık, 2-27 gün süren bir kuluçka süresinden sonra birden başlayan yüksek ateşöksürük ve nefes darlığı ile karakterlidir. Bazı hastalarda boğaz ağrısı ve burun akıntısı da görülmüştür. Hastalık genellikle orta-ağır bir klinik seyir göstermektedir.[179] Hastalığın komplikasyonları ağır pnömoni, septik şok, akut respiratuvar distres sendromu (ARDS), çoklu organ yetmezliği ve ölüm olarak duyurulmuştur.[180]

 

ÖNLEME

KİŞİSEL ÖNLEMLER

COVID-19'un şu anda etkili bir ilaç tedavisi veya aşısı yoktur, ancak geliştirme çabaları devam etmektedir.[181][182] "Grip benzeri" ateş, nefes alma güçlükleri, öksürük ve diğer semptomları vardır.[183][184] Enfeksiyonu önlemek için WHO, "düzenli el yıkama, öksürme ve hapşırma sırasında ağız ve burnu örtme ve solunum yolu hastalığı belirtileri (öksürme ve hapşırma gibi) gösteren herhangi biriyle yakın temastan kaçınmayı öneriyor. Genel insan korona virüsleri için spesifik bir tedavi olmamasına rağmen ABD, CDC'si, virüs bulaşmış bir kişinin düzenli grip ilaçları alarak, sıvı tüketerek ve dinlenerek semptomlarını hafifletebileceği konusunda genel öneriler sunmaktadır.[185] Bazı ülkeler, özellikle anakara Çin'i ziyaret ettiyse, insanların grip benzeri semptomları doktorlarına bildirmelerini istemektedir.[186]

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan riskli bölgelere gidecek kişilerin kişisel olarak alabileceği önlemler:[187]

·        Hasta insanlarla temastan kaçınılmalıdır (mümkün ise en az 2 metre uzakta bulunulmalı).

·        Hastaların yoğun olarak bulunması nedeniyle mümkün ise sağlık merkezlerine gidilmemeli, sağlık kuruluşuna gidilmesi gereken durumlarda diğer hastalarla temas en aza indirilmelidir.

·        Yaşlı ve altta yatan hastalığı olanlar riskli bölgeye yolculuklarını doktorlarına ve seyahat sağlığı personeline danışarak planlamalıdır.

·        Gıda güvenliği önerilerine dikkat edilmelidir (çiğ süt ve hayvansal ürünler tüketmemek, çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayarak tüketmek gibi).

·        Yabani ve evcil hayvanlar (canlı veya ölü) ile temastan kaçınılmalıdır.

·        El hijyenine dikkat edilmelidir. Eller en az 30 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.

 

ÇİN'DE ALINAN ÖNLEMLER

22 Ocak 2020'de AFC, korona virüs salgını dolayısıyla, daha önce Vuhan'da oynanması planlanan Bayanlar Olimpiyat Eleme Turnuvasının A Grubu maçlarını (Avustralya, Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan ve Tayland'dan ilgili kadroları içeren) Nanjing'e taşıyacağını açıkladı.[188][189] Vuhan'ın içine ve dışına seyahatlerde etkili bir karantina, 23 Ocak 2020 saat 10'dan itibaren uygulanmaya başlandı. Vuhan'a ve Vuhan dışına uçuşlar ve trenler, halk otobüsleri, metro sistemi ve uzun mesafe otobüsleri bir sonraki duyuruya kadar askıya alındı. Çin'in Xinhua Haber Ajansı'na göre, bu girişim, virüsün Vuhan'dan yayılmasını durdurmak ve insanların sağlık ve güvenliğini sağlamak için bir çabadır. Büyük ölçekli toplantıların ve grup turlarının da askıya alınması direktifi verildi.[190] Karantinadan sonra, artan gıda fiyatları ve hastaneye gidecek sağlık personeli için zorluk da dahil olmak üzere çeşitli lojistik konular meydana geldi.[191][192]

Bunun ardından, Hubei bölgesinde bulunan en az 15 şehirde daha ulaşım benzer şekilde kısıtlandırıldı.[193] Pekin'deki Yasak Şehir, geleneksel tapınak fuarları ve diğer kutlama amaçları toplantılar dahil olmak üzere birçok Yeni Yıl etkinlikleri bulaşma korkusuyla iptal edildi.[194] Hong Kong ayrıca bulaşıcı hastalık yanıt düzeylerini en üst seviyeye çıkardı ve acil durum ilan etti, Şubat ortasına kadar okullarını kapattı ve Yeni Yıl kutlamalarını iptal etti.[195]

Çin virüsten etkilenen kişileri tedavi etmek için 10 gün içinde tamamlanması planlanan 1000 yataklı hastaneyi inşa etmeye başladı.[196][197] Bu hastanede sadece Vuhan salgınından etkilenen kişilerin tedavi olması planlanıyor.

Çin Maliye Bakanlığı yaptığı açıklamada, 29 Ocak'tan itibaren yeni tip korona virüs salgınıyla mücadele için 3,94 milyar dolar ek bütçe ayrıldığını bildirdi.[198]

30 Ocak tarihinde Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın diğer ülkelere ve Çin'in bütün eyaletlerine yayılması nedeniyle uluslararası acil durum ilan etti.[199]

 

YÖNETİM

Bir virüs salgınını yönetmenin önemli bir yolu epidemi zirvesini erteleyip zayıflatmak, bir diğer deyişle epidemi eğrisini yassıltmaktır.[173] Bu sayede sağlık sisteminin aşırı yüklenmesi önlenir ve bir aşı ya da tedavinin geliştirilmesi için zaman kazanılır.[173] İlaç kullanımı gerektirmeyen el temizliği, maske kullanımı ve bireysel karantina gibi kişisel önlemler; okulların kapatılması ve toplu etkinliklerin iptali gibi toplumsal önlemler; yüzeylerin temizlenmesi gibi çevresel önlemler ile virüsün yayılması yavaşlatılabilir.[174]

Çin yönetimi, salgının şiddeti anlaşıldıktan sonra bütün bir şehri karantinaya almak gibi çok daha ciddi önlemlere başvurdu.[200] Diğer ülkeler de virüsün yayılımını sınırlamak için çeşitli önlemler aldılar. Örneğin, Güney Kore toplu taramalar, yerel karantinalar ve etkilenmiş bireylerin gözetimini başlattı; Singapur hastaların kendini karantinaya alması için maddi yardımlar verdi ve karantinaya uymayanlara cezalar getirdi; bu sırada Tayvan maske üretimini hızlandırdı ve ilaç stoklamayı yasakladı.[201]

 

ETKİLERİ

TÜRKİYE

Yunanistan ve Bulgaristan'a açılan sınır kapıları, korona virüs (Kovid-19) önlemleri kapsamında yolcu giriş ve çıkışlarına kapatıldı.[202]

·        Aralarında İngiltere, İsviçre, Arabistan ve Mısır olmak üzere 20 ülkeye uçuşları askıya alındı.

·        Umre ziyaretinden dönen kişiler Ankara, Konya, Kayseri ve Isparta şehirlerinde boşaltılan öğrenci yurtlarında Karantinaya alındı.

·        17 Mart tarihinde başlamak üzere, tiyatro, sinema, lokanta, kahvehane, internet kafe ve kapalı çocuk oyun alanlarının faaliyetlerinin durudurulmasına karar verildi.[203]

·        Bütün okullar 16 Mart Pazartesi'den itibaren 30 Mart Pazartesi'ye kadar tatil edildi.[204]

·        Marketlerdeki makarna, bakliyat ve el hijyeni rafları boşalırken, bu ürünlerin fiyatı arttı.[205]

·        Tıbbi maskeler karaborsaya düştü ve fahiş fiyatlarla satılmaya başlandı.[206]

·        Kolonya stoklarının azalmasıyla kolonya kuyrukları oluştu.[207]

·        İstanbul'da toplu ulaşım kullanımı %59,1 azaldı.[208]

·        Türkiye; Norveç, Hollanda, Almanya, İsveç, İspanya, Fransa, Belçika, Danimarka, İtalya, Avusturya, Irak, İran, Gürcistan, Azerbaycan, Çin ve Güney Kore olmak üzere 16 ülkeye kapılarını kapattı.[209]

·        Dezenfektan üreten meslek lisesi sayısı arttırıldı.[210]

·        21 Mart'ta İçişleri Bakanlığı tarafından 65 Yaş ve üstü ile kronik rahatsızlığı olanlara sokağa çıkma yasağı ilan edildi. [211]

·        Kritik grup olan 65 yaş üstü kişilerin uyarıları dikkate almayıp sürekli dışarıda bulunmaları sebebiyle Nevşehir Belediyesi 21 Mart 2020 tarihinde ALO 153 "Yaşlı İhbar Hattı" olarak belirledi.[212]

 

DÜNYA

·        ABD'li bilim insanları geliştirdikleri Covid-19 aşısını 43 yaşındaki 2 çocuk annesi Jennifer Haller isimli bir kadına enjekte edildi.

·        Dünya Sağlık Örgütü, korona virüsü pandemi ilan etti.[213]

·        Kâbe'de tavaf kısıtlandı.[214]

·        ABD, ulusal acil durum ilan etti.[215]

·        İtalya'da tüm ülke karantina altına alındı.[216]

·        İspanya'da tüm ülke karantina altına alındı.[217]

·        Çin, Vuhan dahil 13 şehri karantina altına aldı.[218]

·        Fransa, ülke çapında alarm seviyesini 3'e yükseltti.[219] 17 Mart 2020 tarihinden itibaren Fransa'da kısmi sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu kapsamda halka İçişleri Bakanlığının sitesinden alacağı belgeyi yanında bulundurarak, belgede yazılı 5 durum haricinde dışarı çıkmaması gerektiği söylendi. Buna uymayan ve belgeyi yanında bulundurmayanlara 135 euro ceza kesileceği İçişleri Bakanı Christophe Castaner tarafından açıklandı.[220][221]

·        Bulgaristan, virüsün yayılmasını engellemek için ülkede 13 Nisan 2020'ye kadar olağanüstü hâl ilan etti. Okullar, üniversiteler ve spor müsabakalarına bir ay ara verildi. Alınan OHAL kararıyla ilgili ülkenin sınır geçişlerinin ve vatandaşların uluslararası yolculuklarının sınırlandırılması bekleniyor.[222]

·        Irak'ta, yeni tip korona virüs (Kovid-19) salgını nedeniyle 14 Mart'tan itibaren Musul kentinde 2 gün sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[223]

·        2020 Avrupa Futbol Şampiyonası korona virüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[224]

·        2020 Eurovision Şarkı Yarışması korona virüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[225]

·        2020 Yaz Olimpiyatları korona virüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[226]

 

ÖZEL ŞİRKETLER

·        Türk Hava Yolları, Çin'e uçuşlardaki talep azlığından dolayı Çin'e düzenlenen uçuş seferlerini azaltma kararı aldı.[227]

·        British AirwaysFinnairQatar AirwaysUnited Airlines ve Air Canada, çeşitli sebepler belirterek Çin'e uçuşlarını askıya aldı.[228][229][230]

·        Starbucks, Çin'deki şubelerinin yarısından fazlasını kapattı.[228]

·        Ikea, Çin'de bulunan mağazalarını kapatma kararı aldı.[231]

·        Tesla ve Apple Çin'deki bazı fabrikalarını geçici olarak kapattı.[232]

·        Volkswagen, fabrikalarında üretimi iki haftalığına durdurdu.[232]

·        AirbusMichelinSkodaBremboMaseratiRenault Grubu, FiatLamborghini ve Ferrari dahil birçok firma İtalya, İspanya, Fransa, Sırbistan, Slovakya ve Polonya'daki fabrikalarında üretime ara verdi.[232]

·        Toyota, Sakarya'da bulunan üretim tesisinde 2 hafta üretime ara verdi.[233]

 

BİRDE BİZ KISACA ÖZETLEYELİM Mİ?

Dünya çapında coronavirus COVIT-19 bulaşan kişi sayısı 114 809 kişi.

Bunlar dünyanın 115 farklı ülke ve bölgesinde yaşıyor.

Virüs nedeniyle ölen kişi sayısı 4031.

Hastalıktan iyileşen sayısı 64081.

Ağır ve kritik vaka sayısı  5711. (worldoneter)

En çok vaka Çin 80 754, İtalya 9172, Güney Kore 7513, İran da 7161 görüldü.

Ölümler de buna paralel - Çin      3158, İtalya 631, İran 354, Güney Kore 66 kişi.

Çinde değilseniz ve yakın bir tarihte Çini ziyaret etmediyseniz, endişenizin % 94 atmanız lazım.

Gerçekten COVIT-19 size bulaştıysa, yine de paniğe gerek yok çünkü:

%81 hafif formda, %14 orta, sadece %5 kritik formda seyrediyor.

Atipik zatürede ölüm oranı %10, COVIT-19 da %3.4; elli yaş altı ise 0,2.

Yani elli yaş altıysanız, Çinde yaşamıyorsanız sizin aldığınız piyango biletine büyük ikramiye çıkması olasılığı COVIT-19 a yakalanma olasılığından daha yüksek. Bunda şansınız 1:45 000 000 dir.

10 Şubat 2020 pik günlerden birisiydi - Çinde COVIT-19 dan 108 kişi öldü.

Aynı gün:

26 283 kişi kanserden

24 641 kişi kalp hastalıklarından

4300 kişi diabetten öldü.

Her gün:

Sivrisinekler 2740

İnsanlar 1300

Yılanlar 137 kişinin ölümüne sebebiyet veriyor(Anonim., 2020).

Gereksiz panik yapmayın, ucuz medya provokasyonlarına kanmayın.

Dünyanın sonu gelmiş gibi medikal malzeme, ilaç, gıda maddesi stoklamayın.

Kişisel hijyeninize dikkat edin, iyi gıdalar ve vitamin-minerallerle bağışıklık sisteminizi güçlü tutun ve hayatınızı yaşayın... 


Korana’sız bir dünya dileklerimle…


_____

 

KAYNAKLAR I

1.             ^ "Coronavirus". who.int. Dünya Sağlık Örgütü. 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020.

2.             ^ Fehr, A. R. & Perlman, S. Coronaviruses: An Overview of Their Replication and Pathogenesis. Methods Mol Biol 1282, 1–23 (2015).

3.             ^ "Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)"Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 15 Şubat 2020. 21 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2020. Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)

4.             ^ "Advice for public"World Health Organization (WHO). 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2020. Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)

5.             ^ "SARS: Prevention". MayoClinic.com. Sept. 24, 2019. 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: Mart 2020. Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi=, |tarih= (yardım)

6.             ^ "Coronavirus: Common Symptoms, Preventive Measures, & How to Diagnose It". Caringly Yours (İngilizce). 28 Ocak 2020. Erişim tarihi: 28 Ocak 2020.

7.             ^ Geller C, Varbanov M, Duval RE (Kasım 2012). "Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies". Viruses. 4 (11), s. 3044–3068. doi:10.3390/v4113044PMC 3509683$2. PMID 23202515.

8.             ^ Goldsmith CS, Tatti KM, Ksiazek TG, Rollin PE, Comer JA, Lee WW, ve diğerleri. (Şubat 2004). "Ultrastructural characterization of SARS coronavirus". Emerging Infectious Diseases. 10 (2), s. 320–6. doi:10.3201/eid1002.030913PMC 3322934$2. PMID 15030705. Virions acquired an envelope by budding into the cisternae and formed mostly spherical, sometimes pleomorphic, particles that averaged 78 nm in diameter (Figure 1A).

9.             ^ a b Fehr AR, Perlman S (2015). Maier HJ, Bickerton E, Britton P (Edl.). "An Overview of Their Replication and Pathogenesis; Section 2 Genomic Organization". Methods in Molecular Biology. Springer. Cilt 1282, s. 1–23. doi:10.1007/978-1-4939-2438-7_1ISBN 978-1-4939-2438-7PMC 4369385$2. PMID 25720466. See section: Virion Structure.

10.          ^ Neuman BW, Adair BD, Yoshioka C, Quispe JD, Orca G, Kuhn P, ve diğerleri. (Ağustos 2006). "Supramolecular architecture of severe acute respiratory syndrome coronavirus revealed by electron cryomicroscopy". Journal of Virology. 80 (16), s. 7918–28. doi:10.1128/JVI.00645-06PMC 1563832$2. PMID 16873249. Particle diameters ranged from 50 to 150 nm, excluding the spikes, with mean particle diameters of 82 to 94 nm; Also See Figure 1 for double shell.

11.          ^ Lai MM, Cavanagh D (1997). "The molecular biology of coronaviruses". Advances in Virus Research. Cilt 48, s. 1–100. doi:10.1016/S0065-3527(08)60286-9ISBN 9780120398485PMID 9233431.

12.          ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; groot isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)

13.          ^ Chang CK, Hou MH, Chang CF, Hsiao CD, Huang TH (Mart 2014). "The SARS coronavirus nucleocapsid protein--forms and functions". Antiviral Research. Cilt 103, s. 39–50. doi:10.1016/j.antiviral.2013.12.009PMID 24418573. See Figure 4c.

14.          ^ Liu P, Shi L, Zhang W, He J, Liu C, Zhao C, Kong SK, Loo JF, Gu D, Hu L (Kasım 2017). "Prevalence and genetic diversity analysis of human coronaviruses among cross-border children". Virology Journal (İngilizce). 14 (1), s. 230. doi:10.1186/s12985-017-0896-0PMC 5700739$2. PMID 29166910.

15.          ^ Forgie S, Marrie TJ (Şubat 2009). "Healthcare-associated atypical pneumonia". Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine. 30 (1), s. 67–85. doi:10.1055/s-0028-1119811PMID 19199189.

16.          ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; WHO20200110" isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)

17.          ^ "Novel Coronavirus 2019, Wuhan, China | CDC". www.cdc.gov. 23 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım)

18.          ^ Corman VM, Muth D, Niemeyer D, Drosten C (2018). "Hosts and Sources of Endemic Human Coronaviruses". Advances in Virus Research. Cilt 100, s. 163–188. doi:10.1016/bs.aivir.2018.01.001ISBN 978-0-12-815201-0PMID 29551135.

19.          ^ Wang, Chen; Horby, Peter W.; Hayden, Frederick G.; Gao, George F. (24 Ocak 2020). "A novel coronavirus outbreak of global health concern". The Lancetdoi:10.1016/S0140-6736(20)30185-9. Geçersiz |doi-access=free (yardım)

20.          ^ "WHO sitesinde SARS sayfası" (İngilizce). 19 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2012.

21.          ^ Thiel V (editor). (2007). Coronaviruses: Molecular and Cellular Biology (1st bas.). Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-16-5.

22.          ^ "CDC- SARS" (İngilizce). 28 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2012.

23.          ^ "Summary table of SARS cases by country, 1 November 2002 – 7 August 2003". World Health Organization. 28 Ekim 2013 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2020.

24.          ^ "Summary of probable SARS cases with onset of illness from 1 November 2002 to 31 July 2003". WHO. 8 Aralık 2013 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ekim 2008.

25.          ^ "Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)". World Health Organization. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2017.

26.          ^ "Chine virus death toll rises to 41, more than 1,300 infected worldwide" [1], CNBC, 24 Ocak 2020, Ulaşım tarihi 26 Ocak 2020.

27.          ^ https://www.nytimes.com/interactive/2020/world/asia/china-coronavirus-contain.html

28.          ^ https://www.worldometers.info/coronavirus/

29.          ^ Wertheim JO, Chu DK, Peiris JS, Kosakovsky Pond SL, Poon LL (Haziran 2013). "A case for the ancient origin of coronaviruses". Journal of Virology. 87 (12), s. 7039–7045. doi:10.1128/JVI.03273-12PMC 3676139$2. PMID 23596293.

30.          ^ Woo PC, Lau SK, Lam CS, Lau CC, Tsang AK, Lau JH, Bai R, Teng JL, Tsang CC, Wang M, Zheng BJ, Chan KH, Yuen KY (Nisan 2012). "Discovery of seven novel Mammalian and avian coronaviruses in the genus deltacoronavirus supports bat coronaviruses as the gene source of alphacoronavirus and betacoronavirus and avian coronaviruses as the gene source of gammacoronavirus and deltacoronavirus". Journal of Virology. 86 (7), s. 3995–4008. doi:10.1128/JVI.06540-11PMC 3302495$2. PMID 22278237.

31.          ^ Cruz JL, Sola I, Becares M, Alberca B, Plana J, Enjuanes L, Zuñiga S (Haziran 2011). "Coronavirus gene 7 counteracts host defenses and modulates virus virulence". PLoS Pathogens. 7 (6), s. e1002090. doi:10.1371/journal.ppat.1002090PMC 3111541$2. PMID 21695242.

32.          ^ Cruz JL, Becares M, Sola I, Oliveros JC, Enjuanes L, Zúñiga S (Eylül 2013). "Alphacoronavirus protein 7 modulates host innate immune response". Journal of Virology. 87 (17), s. 9754–67. doi:10.1128/JVI.01032-13PMC 3754097$2. PMID 23824792.

 

KAYNAKLAR  II

1.             ^ a bhttp://www.bjnews.com.cn/news/2020/01/27/680493.html

2.             ^ a b http://m.caixin.com/m/2020-01-26/101508497.html?cx_referer=http%3A%2F%2Fwww.caixin.com%2F2020-01-26%2F101508497.html

3.             ^ "Is the World Ready for the Coronavirus?"The New York Times. 29 Ocak 2020. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

4.             ^ Fox, Dan (24 Ocak 2020). "What you need to know about the Wuhan coronavirus". Nature. doi:10.1038/d41586-020-00209-yISSN 0028-0836.

5.             ^ "China virus death toll rises to 41, more than 1,300 infected worldwide". CNBC. 24 Ocak 2020. 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2020.

6.             ^ Shih, Gerry; Lynch, David J.; Denyer, Simon. "Fifth coronavirus case confirmed in U.S., 1,000 more cases expected in China"The Washington Post. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020.

7.             ^ "Confirmed 2019-nCoV Cases Globally | CDC". www.cdc.gov (İngilizce). 30 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak2020.

8.             ^ Shih, Gerry; Lynch, David J.; Denyer, Simon. "Fifth coronavirus case confirmed in U.S., 1,000 more cases expected in China"The Washington Post. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020.

9.             ^ "Confirmed 2019-nCoV Cases Globally | CDC". www.cdc.gov (İngilizce). 30 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak2020.

10.          ^ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dso-avrupa-artik-koronavirus-krizinin-merkez-ussu-haline-geldi/1765444

11.          ^ "Outil de suivi du COVID-19". 21 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.

12.          ^ "Novel Coronavirus(2019-nCoV)" (PDF). World Health Organization (WHO). 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Ocak2020.

13.          ^ a b Hessen, Margaret Trexler (27 Ocak 2020). "Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary". Elsevier Connect (İngilizce). 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020.

14.          ^ Rothe, Camilla; Schunk, Mirjam; Sothmann, Peter; Bretzel, Gisela; Froeschl, Guenter; Wallrauch, Claudia; Zimmer, Thorbjörn; Thiel, Verena; Janke, Christian; Guggemos, Wolfgang; Seilmaier, Michael; Drosten, Christian; Vollmar, Patrick; Zwirglmaier, Katrin; Zange, Sabine; Wölfel, Roman; Hoelscher, Michael (30 Ocak 2020). "Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany". New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMc2001468.

15.          ^ https://birparcatuhaftik.com/corona/

16.          ^ Imai, Natsuko; Dorigatti, Ilaria; Cori, Anne; Riley, Steven; Ferguson, Neil M (17 Ocak 2020). "Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (report 1)" (PDF). Imperial College London. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF)arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.

17.          ^ "China coronavirus: 'family cluster' in Vietnam fuels concerns over human transmission". South China Morning Post. 29 Ocak 2020. 14 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020.

18.          ^ Includes all cases overseas in regions of French GuianaGuadeloupeMartiniqueMayotte and Réunion, and in collectivities of French PolynesiaNew CaledoniaSaint Barthélemy and Saint Martin.[kaynak belirtilmeli]

19.          ^ "Philippines reports first coronavirus death outside China after travel ban". South China Morning Post(İngilizce). 2 Şubat 2020. 15 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2020.

20.          ^ Leung, Gabriel; Wu, Joseph (27 Ocak 2020). "Real-time nowcast and forecast on the extent of the Wuhan CoV outbreak, domestic and international spread" (PDF). Wuhan-coronavirus-outbreak AN UPDATE. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ocak 2020.

21.          ^ Read, Jonathan M.; Bridgen, Jessica RE; Cummings, Derek AT; Ho, Antonia; Jewell, Chris P. (28 Ocak 2020). "Novel coronavirus 2019-nCoV: early estimation of epidemiological parameters and epidemic predictions". MedRxiv, s. 2020.01.23.20018549. doi:10.1101/2020.01.23.20018549.

22.          ^ Li, Q., Guan, X., Wu, P., Wang, X., Zhou, L., Tong, Y., Ren, R., Leung, K.S.M., Lau, E.H.Y., Wong, J.Y., Xing, X., Xiang, N., Wu, Y., Li, C., Chen, Q., Li, D., Liu, T., Zhao, J., Liu, M., Tu, W., Chen, C., Jin, L., Yang, R., Wang, Q., Zhou, S., Wang, R., Liu, H., Luo, Y., Liu, Y., Shao, G., Li, H., Tao, Z., Yang, Y., Deng, Z., Liu, B., Ma, Z., Zhang, Y., Shi, G., Lam, T.T.Y., Wu, J.T., Gao, G.F., Cowling, B.J., Yang, B., Leung, G.M., Feng, Z., 2020. Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus–Infected PneumoniaNew England Journal of Medicinehttps://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316

23.          ^ a b "Outil de suivi du COVID-19". Erişim tarihi: 24 Mart2020.

24.          "截至31924时新型冠状病毒肺炎疫情最新情况". National Health Commission (Çince). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

25.          ^Dipartimento della Protezione Civile. "COVID-19 Italia - Monitoraggio della situazione". opendatadpc.maps.arcgis.com.

26.          "Coronavirus Update (Live) - Worldometer". www.worldometers.info.

27.           Johns Hopkins CSSE. "Coronavirus COVID19 (2019-nCoV)" (ArcGIS). Coronavirus COVID-19 Global Cases. Erişim tarihi: 16 Mart 2020.

28.          ^ "Coronavirus El mapa del coronavirus en España: 831 muertos y más de 18.000 casos". RTVE (İspanyolca).

29.          ^ "Coronavirus: Interaktive Karte zeigt aktuelle Zahl der Infektionen in Deutschland, Europa und weltweit". Berliner Morgenpost (Almanca). Erişim tarihi: 13 Mart2020.

30.          ^ @IrnaEnglish (19 Mart 2020). "#Iran's #coronavirus toll update March 19, 2020 #COVID19" (Tweet).

31.          ^ "Infection au nouveau Coronavirus (SARS-CoV-2), COVID-19, France et Monde". Santé publique France(Fransızca).

32.          ^ "Current situation in Switzerland". Federal Office of Public Health.

33.          ^ KCDC. "Press release". www.cdc.go.kr (Korece).

34.          ^ "Total UK cases COVID-19 Cases Update". Public Health England.

35.          ^ "Number of coronavirus (COVID-19) cases and risk in the UK". gov.uk.

36.          ^ "Actuele informatie over het nieuwe coronavirus (COVID-19)" (Felemenkçe). RIVM. Erişim tarihi: 15 Mart2020.

37.          ^ "Neuartiges Coronavirus (2019-nCov)". www.sozialministerium.at (Almanca).

38.          ^ "Coronavirus COVID-19". www.info-coronavirus.be.

39.          ^ "Coronavirus en Belgique: 462 nouveaux cas, portant le total à 2257, 16 nouveaux décès, 37 en tout". La Libre(Fransızca). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

40.          ^ a b Nilsen, Av Sondre; Skjetne, Oda Leraan; Sfrintzeris, Yasmin; Røset, Hanna Haug; Hunshamar, Carina; Fraser, Sofie; Løkkevik, Ole; breaking-avdeling, og VGs. "Live: Corona-viruset sprer seg i Norge og verden". VG Nett.

41.          ^ "Covid-19: Outbreak update". Government of Canada. 2020.

42.          ^ "Covid-19 Situation Report". Portugal: Ministry of Health.

43.          ^ "The spread of the new coronavirus — Currently in Sweden". SVT Datajournalistik (İngilizce). Sveriges Television (Swedish Television). Erişim tarihi: 13 Mart2020.

44.          ^ "Coronavirus update: Italy records biggest day-to-day rise in deaths, $15.6m to develop new test 'within weeks'". ABC News (İngilizce). 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

45.          ^ "Coronavirus (COVID-19) current situation and case numbers". Australian Government Department of Health(İngilizce). 19 Mart 2020.

46.          ^ "Notificação de casos de doença pelo coronavírus 2019 (COVID-19)". Ministry of Health (Brazil).

47.          ^ "Coronavirus: Infected Israelis hit 707 as emergency orders roll out". The Jerusalem Post. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

48.          ^ https://www.tv100.com/son-dakika-turkiyede-korona-virusten-olenlerin-sayisi-37-oldu-haber-489381

49.          ^ "Covid-19 (Maklumat Terkini)". Ministry of Health (Malaysia).

50.          ^ "Coronavirus, COVID-19". Status på COVID-19(Danca). Sundhedsstyrelsen. 13 Mart 2020. Erişim tarihi: 13 Mart 2020.

51.          ^ "Følg smittespredningen af ny coronavirus". Nunatsinni Nakorsaaneqarfik (Danca). Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

52.          ^ "COVID-19 | Onemocnění aktuálně od MZČR". Onemocneni-aktualne.mzcr.cz. 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

53.          ^ "Latest updates on COVID-19 (Coronavirus)". Department of Health (Ireland).

54.          ^ "新型コロナウイルスに関連した患者等の発生について(319日公表分)". Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan) (Japonca). 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

55.          ^ "Coronavirus: COVID-19". Government of Luxembourg.

56.          ^ @Salud_Ec (21 Mart 2020). "El Ministerio de Salud Pública informa que la vigilancia epidemiológica para coronavirus registra 426 casos positivos, 533 descartados, 711 casos en sospecha, 7 fallecidos y 3 recuperados. #QuédateEnCasa" (Tweet).

57.          ^ "Coronavirus updates, March 21: Latest news on the coronavirus outbreak from Pakistan and around the world". www.geo.tv. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart2020.

58.          ^ "Coronavirus en Chile: nuevos casos y últimas noticias de hoy en vivo". chile.as.com (İspanyolca) (Mar2020). chile.as.com. 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

59.          ^ @MZ_GOV_PL (21 Mart 2020). "W sumie liczba osób zakażonych koronawirusem: 439/5 (wszystkie pozytywne przypadki/w tym osoby zmarłe)" (Tweet).

60.          ^ "Negatywny wynik testów „pacjenta zero". Może opuścić szpital". TVP (Lehçe). 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

61.          ^ "Thailand reports 89 new Covid-19 cases in highest daily jump". CNA. 21 Mart 2020.

62.          ^ "Informare COVID – 19 – Grupul de Comunicare Strategică, 20 martie, ora 13.00" (Rumence). Ministerul Afacerilor Interne (Romania).

63.          ^ "Coronavirus COVID-19 – Latest Updates". Finnish Institute for Health and Welfare.

64.          ^ "70 new coronavirus cases as Saudi total reaches 344". Arab News. 21 Mart 2020.

65.          ^ "31 New Confirmed Cases of Coronavirus in Greece, 495 in Total". The National Herald. 20 Mart 2020.

66.          ^ "Fatality rates for covid-19 could vary enormously". The Economist. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

67.          ^ "新型コロナウイルス感染症の現在の状況について(令和2年3月20日版)". www.mhlw.go.jp (Japonca). Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

68.          ^ "COVID-19 Corona Virus South African Resource Portal". sacoronavirus.co.za. 18 Mart 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

69.          ^ "Corona Virus Update". Ministry of Health (Indonesia).

70.          ^ "Update Corona 20 Maret: 369 Kasus, 32 Meninggal, 17 Sembuh". CNN Indonesia. 20 Mart 2020.

71.          ^ "COVID-19 á Íslandi - Tölfræði". www.covid.is(İzlandaca).

72.          ^ "Home - Ministry of Health and Family Welfare - GOI". mohfw.gov.in (İngilizce). Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

73.          ^ "Updates on Covid-19 local situation". Ministry of Health (Singapore).

74.          ^ Liu, Vanessa. "Singapore reports two Covid-19 deaths: Health Minister Gan Kim Yong". The Straits Times(İngilizce). Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

75.          ^ https://ncovtracker.doh.gov.ph

76.          ^ "Philippines announces 19th coronavirus death,confirmed cases rise to 262". Straits Times. 21 Mart 2020.

77.          ^ "Covid-19". Ministry of Public Health (Qatar).

78.          ^ "First death from coronavirus registered in Moscow". TASS. 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

79.          ^ "О подтвержденных случаях новой коронавирусной инфекции COVID-2019 в России"Rospotrebnadzor. 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

80.          ^ "Оперштаб заявил об отсутствии в России летальных исходов от коронавируса". RBC (Rusça). 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

81.          ^ "Number of coronavirus cases in Russia up from 199 to 253 in past day"TASS. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

82.          ^ "Оперативные данные. По состоянию на 20 марта 17:00". Стопкоронавирус.рф (Rusça). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

83.          ^ "Okužbo do 14. ure potrdili pri 341 ljudeh, opravljenih 10.980 testiranj". RTVSLO.si (Slovence). Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

84.          ^ "Casos de Coronavirus COVID-19 en Panamá". Ministerio de Salud de la República de Panamá(İspanyolca).

85.          ^ @Minsa_Peru (20 Mart 2020). "Reporte│Esta es la situación del coronavirus #COVID19 en Perú hasta las 12:00 horas del 19 de marzo. Se registran dos altas"(Tweet).

86.          ^ @Minsa_Peru (20 Mart 2020). "ENTREVISTA | La ministra @EHinostrozaP confirmó tres muertes por #COVID19 en territorio nacional y detalló las medidas que el #Minsa está implementando para contener el nuevo coronavirus en el Perú" (Tweet).

87.          ^ "Mexico cofirma dos muertos por coronavirus suma 203 casos positivos". El Universal (İspanyolca). 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

88.          ^ "Covid-19 Updates". Ministry of Health (Bahrain).

89.          ^ "Together, We Fight The Virus!". www.coronavirus.gov.hk. Hong Kong: Department of Health.

90.          ^ "Coronavirus en la Argentina: se detectaron 30 casos nuevos y son 158 en total". La Nacion. 21 Mart 2020.

91.          ^ "Službena stranica Vlade". Croatian Institute of Public Health.

92.          ^ "Casos actualizados de Coronavirus en Colombia". El Tiempo.

93.          ^ "Nueva cifra de coronavirus en el país: ya son 145 pacientes". El Tiempo (İspanyolca). 20 Mart 2020.

94.          ^ "Information about Coronavirus disease COVID-19". Estonian Health Board.

95.          ^ "LIVE: Coronavirus in Lebanon | Number of Infections, News, Resources & Guides". The961. Erişim tarihi: 15 Mart 2020.

96.          ^ "Salud Pública: Hay 72 positivos por coronavirus en RD". Listín Diario (İspanyolca). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

97.          ^ "COVID-19". covid19.rs. Ministry of Health (Serbia).

98.          ^ "Coronavirus: UAE announces 27 new cases, total now 140". Al-Arabiya.net. 19 Mart 2020.

99.          ^ @mohapuae (20 Mart 2020). "MoHAP announces 27 new coronavirus "COVID 19" cases, 5 recoveries"(Tweet).

100.        ^ "Tájékoztató oldal a koronavírusról Aktualis". koronavirus.gov.hu.

101.        ^ "Актуални новини". Ministry of Health (Bulgaria).

102.        ^ "首頁-衛生福利部疾病管制署"Taiwan Centres for Disease Control.

103.        ^ "內累計153名病例,28人解除隔離"Taiwan Centres for Disease Control. 21 Mart 2020.

104.        ^ "Lithuania's response to COVID-19". lietuva.lt.

105.        ^ "COVID-19 - current cases". Ministry of Health (New Zealand).

106.        ^ Aktuálne o koronavíruse na Slovensku www.rtvs.sk

107.        ^ @SPKCentrs (20 Mart 2020). "Iepriekšējā diennaktī veikti 528 izmeklējumi personām ar aizdomām par saslimšanu ar Covid-19, infekcija apstiprināta 25 cilvēkiem. Līdz šim Latvijā kopā veikti 3205 izmeklējumi pesonām ar aizdomām par Covid-19, apstiptināti 111 saslimšanas gadījumi ar COVID-19" (Tweet).

108.        ^ @KUWAIT_MOH (20 Mart 2020). "تعلن #وزارة_الصحة عن تأكيد إصابة 11 حالات جديدة ب #فيروس_كورونا_المستجدّ COVID19 ليصبح الإجمالي 159 حالة" (Tweet).

109.        ^ "ISS - Istituto per la Sicurezza Sociale di San Marino". www.iss.sm.

110.        ^ "Primeros dos pacientes COVID-19 dados de alta: pareja de estadounidenses dan negativo tras superar virus". www.ministeriodesalud.go.cr. Ministerio de Salud. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

111.        ^ "Le Portail Officiel du Coronavirus au Maroc". Ministère de la santé. 18 Mart 2020.

112.        ^ "Jedna osoba preminula od korona virusa u Srbiji, prvi slučajevi zaraženih u Sarajevu" (Boşnakça). slobodnaevropa.org. 20 Mart 2020.

113.        ^ "75 positius per Covid-19, dos a l'UCI en estat molt greu" (Katalanca). 19 Mart 2020.

114.        ^ "يروس كورونا المستجد (كوفيد-١٩)". corona.moh.gov.jo(Arapça).

115.        ^ "Страница за состојбата со КОВИД-19 на Министерството за здравство". Ministry of health (North Macedonia).

116.        ^ "Real-time Coronavirus condition in North Macedonia". gdi.net (Makedonca).

117.        ^ "B Y tế công b thêm 4 trường hp mc COVID-19". vtv.vn (Vietnamca). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart2020.

118.        ^ Şablon:Https://www.worldometers.info/coronavirus/

119.        ^ "[WATCH] Coronavirus: 11 new cases, including first in Gozo, one patient has developed complications". MaltaToday.com.mt (İngilizce). Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

120.        ^ "Situația epidemiologică prin infecția cu COVID-19 la data de 20 martie curent". Ministerul Sănătății, Muncii și Protecţiei Sociale. 20 Mart 2020.

121.        ^ "Оперативна інформація про поширення коронавірусної інфекції COVID-19" (Ukraynaca). Ministry of Healthcare. 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart2020.

122.        ^ "DIRECT. Coronavirus : Un premier décès enregistré au Burkina". Le Faso. 20 Mart 2020.

123.        ^ Şablon:Https://www.worldometers.info/coronavirus/

124.        ^ "COVID-19 live updates: Five new cases confirmed, one patient makes full recovery". The Scoop.

125.        ^ "Corona Virus 2020". www.epid.gov.lk. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

126.        ^ "Number of COVID-19 patients rises to 70". Daily Mirror. 20 Mart 2020.

127.        ^ @OmaniMOH (19 Mart 2020). "MOH Statement No. 23 Registration of (9) new confirmed cases with #Covid_19" (Tweet).

128.        ^ "CORONAVIRUS : DEUX NOUVEAUX CAS ET TROIS GUÉRISONS (MINISTRE)". APS. 19 Mart 2020.

129.        ^ "COVID-19 tally in Kingdom rises to 51". Phnom Penh Post. 21 Mart 2020.

130.        ^ "Azərbaycanda cari vəziyyət Koronavirus"(Azerbaycan dili). Erişim tarihi: 19 Mart 2020.

131.        ^ "Gobierno Nacional confirma 42 casos de Coronavirus en Venezuela". Ministerio del Poder Popular para la Salud (İspanyolca).

132.        ^ "О ситуации по COVID-19". minzdrav.gov.by(Rusça). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

133.        ^ "В Беларуси уже 69 случаев коронавируса, 15 пациентов выписаны"Onliner.by (Rusça). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

134.        ^ "Все материалы" (Rusça). Ministry of Health (Kazakhstan). 20 Mart 2020.

135.        ^ "Two new COVID-19 cases tested positive – Afghanistan". Ariana News. 20 Mart 2020.

136.        ^ "Afghanistan- Herat discharges first recovered coronavirus patient". MENAFN. 14 Mart 2020.

137.        ^ ხშირად დასმული კითხვები: stopcov.ge

138.        ^ "Number of coronavirus cases reaches 40 in Georgia". Interpressnews. 19 Mart 2020.

139.        ^ Şablon:Https://www.worldometers.info/coronavirus/

140.        ^ "Trinidad and Tobago COVID-19 (Novel Coronavirus) Update # 29". Government of the Republic of Trinidad and Tobago.

141.        ^ "Nismo poštovali preporučeno": Registrovana tri nova slučaja koronavirusa, broj oboljelih popeo se na 13". 19 Mart 2020.

142.        ^ "KKTC'de Kovid-19 vaka sayısı 33'e yükseldi". aa.com.tr.

143.        ^ "Suman 24 los casos positivos de coronavirus en Honduras". La Prensa (İspanyolca). 19 Mart 2020.

144.        ^ "Infecciones por coronavirus – COVID-19". temas.sld.cu. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

145.        ^ "Konfirmohet edhe një rast me coronavirus në Kosovë – një 46 vjeçar nga Lipjani i kthyer nga Berlini" [Another case of coronavirus confirmed in Kosovo – a 46-year-old from Lipjan returned from Berlin] (Arnavutça). Telegrafi. 19 Mart 2020.

146.        ^ Noticias, ATB Digital-. "Asciende a 19 la cifra de casos confirmados de coronavirus en el país". ATB Digital(İspanyolca). Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

147.        ^ "Macao confirms two new COVID-19 cases". 19 Mart 2020.

148.        ^ Holness, Andrew (18 Mart 2020). ""Jamaica now has 15 confirmed cases of Covid-19." -Dunstan Bryan, Permanent Secretary, Ministry of Health and Wellness". @AndrewHolnessJM (İngilizce).

149.        ^ "CONTADOR OFICIAL COVID-19 EN PARAGUAY". Ministry of Public Health and Social Welfare (Paraguay).

150.        ^ a b "Live updates: Number of Coronavirus cases in the Channel Islands". itv.com. ITV News. ITV. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

151.        ^ Ojerinde, Dayo (19 Mart 2020). "Italian who brought coronavirus to Nigeria now negative – Lagos"The Punch Newspaper. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

152.        ^ "First recovery from coronavirus reported in Monaco". Monaco Tribune. 20 Mart 2020.

153.        ^ Ernesta, SHaron. "Seychelles and COVID-19: US, Australian nationals, foreign yachts banned; 7th case confirmed". www.seychellesnewsagency.com. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

154.        ^ "Barbados records three more COVID-19 cases". St. Lucia News Online. 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart2020.

155.        ^ "COVID SURINAME".

156.        ^ "Novel Coronavirus (2019-nCoV)". Ministry of Health (Bahamas).

157.        ^ "Deux cas de Coronavirus détectés à Brazzaville. Le gouvernement renforce son protocole". Les Echos du Congo-Brazaville (Fransızca). 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

158.        ^ "Madagascar confirms first cases of coronavirus:President". Reuters. 21 Mart 2020.

159.        ^ "Primer caso de COVID-19 en El Salvador pudo haber entrado por punto ciego en Metapán; se ha activado cerco sanitario por 48 horas en ese municipio". Noticias de El Salvador - La Prensa Gráfica | Informate con la verdad(İspanyolca).

160.        ^ https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-haiti/haiti-declares-emergency-over-coronavirus-imposes-curfew-shuts-border-idUSKBN21700V

161.        ^ "Isle of Man Government - Coronavirus (COVID-19)". www.gov.im. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

162.        ^ "China embassy donate medical items to Liberia". China Daily. 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

163.        ^ "موريتانيا تسجل ثاني إصابة بفيروس كورونا". 18 Mart 2020.

164.        ^ "Borders shut in several Asia-Pacific countries over COVID-19 fears, S. Korea unveils "unprecedented" aid package". Xinhua. 19 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart2020.

165.        ^ "Coronavírus: Inglês de 62 anos é o primeiro caso confirmado em Cabo Verde". publico.pt (Portekizce). 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

166.        ^ "Chad detects first COVID-19 case: report". Xinhua. 19 Mart 2020.

167.        ^ EswatiniGovern1. "Eswatini Government (@EswatiniGovern1) on Twitter". Mobile.twitter.com. Erişim tarihi: 14 Mart 2020.

168.        ^ "Gambia confirms first COVID-19 case". Xinhua. 18 Mart 2020. Erişim tarihi: 17 Mart 2020.

169.        ^ http://www.anp.ne/?q=article/le-niger-enregistre-son-premier-cas-de-coronavirus-officiel

170.        ^ Galo, Julio Estrada (19 Mart 2020). "Nicaragua confirma el primer caso de coronavirus". La Prensa (İspanyolca).

171.        ^ "PNG's first imported COVID-19 case". Loop PNG via Facebook. 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

172.        ^ Marsh, Kevin Rawlinson (now); Sarah; Quinn, Ben; Perraudin, Frances; Farrer (earlier), Martin; Greenfield, Patrick; Cowie, Sam; Wintour, Patrick; Wintour, Patrick; Willsher, Kim (20 Mart 2020). "Coronavirus live updates: global cases top quarter of a million, as Italy sees biggest daily rise in deaths". The Guardian (İngilizce). Erişim tarihi: 20 Mart 2020.

173.        ^ a b c Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD (Mart 2020). "How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?". The Lancet. doi:10.1016/S0140-6736(20)30567-5. A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.

174.        ^ a b "Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza —United States, 2017". Recommendations and Reports. Centers for Disease Control and Prevention. 66 (1). 12 Nisan 2017.

175.        ^ "How does coronavirus spread?". NBC News. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020.

176.        ^ Rothe, C., Schunk, M., Sothmann, P., Bretzel, G., Froeschl, G., Wallrauch, C., Zimmer, T., Thiel, V., Janke, C., Guggemos, W., Seilmaier, M., Drosten, C., Vollmar, P., Zwirglmaier, K., Zange, S., Wölfel, R., Hoelscher, M., 2020. Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany. New England Journal of Medicinehttps://doi.org/10.1056/NEJMc2001468

177.        ^ Chan, J.F.-W., Yuan, S., Kok, K.-H., To, K.K.-W., Chu, H., Yang, J., Xing, F., Liu, J., Yip, C.C.-Y., Poon, R.W.-S., Tsoi, H.-W., Lo, S.K.-F., Chan, K.-H., Poon, V.K.-M., Chan, W.-M., Ip, J.D., Cai, J.-P., Cheng, V.C.-C., Chen, H., Hui, C.K.-M., Yuen, K.-Y., 2020. A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster. The Lancethttps://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30154-9

178.        ^ From 13 March, testing of the normal population was discontinued, and is now only reserved for health professionals and acutely ill people in vulnerable groups. The Norwegian Institute of Public Health states there are more infected people in Norway than the figures show. The dark figures are presumed to be higher because of limited testing.

179.        ^ Testing of suspected infections has been semi-suspended in certain regions as of 12 March 2020, in order to focus efforts on people with increased risk of serious illness and complications.

180.        ^ https://emedicine.medscape.com

181.        ^ "China confirms deadly Wuhan coronavirus can be transmitted by humans". Sky News. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak2020.

182.        ^ "Wuhan novel coronavirus (WN-CoV) infection prevention and control guidance". Gov.UK. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.

183.        ^ "Wuhan pneumonia virus outbreak: What we know so far". CNA. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.

184.        ^ "DOH monitors child from Wuhan, China who manifested flu-like symptoms". Yahoo (İngilizce). 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.

185.        ^ "Coronavirus | About | Prevention and Treatment"(İngilizce). CDC. 9 Ağustos 2019. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.

186.        ^ "Wuhan pneumonia: Hong Kong widens net but can hospitals cope?". South China Morning Post. 17 Ocak 2020. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.

187.        ^ "2019-nCoV Hastalığı" (PDF). Sağlık Bakanlığı. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

188.        ^ "China's coronavirus ground zero at Wuhan the destination for Matildas' Olympic qualifiers". ABC News. 22 Ocak 2020. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2020.

189.        ^ "Arşivlenmiş kopya" 懂球帝. n.dongqiudi.com. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

190.        ^ "China halts flights and trains out of Wuhan as WHO extends talks". CNA. 23 Ocak 2020. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak2020.

191.        ^ 汉一线 | 菜价上涨,市民称白菜35 [Wuhan First-line: Rising vegetable prices, napa cabbages 35 CNY each]. 澎湃新-The Paper (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak2020.

192.        ^ Global Times (23 Ocak 2020). 汉公共交通暂停运营 护人员反映出行遇到困难 [Medical staff complain about communiting troubles as Wuhan halts its public transit]. Sina News (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020.

193.        ^ The British cruise ship Diamond Princess was in Japanese waters, and Japanese administration was asked to manage its quarantine, with the passengers having not entered Japan. Therefore, this case is neither included in the Japanese government's official count nor in United Kingdom's one. The World Health Organization classifies the cases as being located "on an international conveyance".

194.        ^ "China cancels Lunar New Year events over deadly virus fears". Deutsche Welle. 23 Ocak 2020. Erişim tarihi 24 January 2020.

195.        ^ Lum, Alvin; Sum, Lok-kei (25 Ocak 2020). "China coronavirus: Hong Kong leader hits back at delay criticism as she suspends school classes, cancels marathon and declares city at highest level of emergency". South China Morning Post. South China Morning Post. Erişim tarihi 26 Ocak 2020.

196.        ^ "Çin'in 1000 yataklı virüs hastanesinde son durum". CNNTURK. 27 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

197.        ^ "How China Can Build a Coronavirus Hospital in 10 Days". Wall Street Journal. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

198.        ^ "Çin'de yeni tip korona virüs salgını yayıldıkça önlemler de artıyor". Anadolu Ajansı. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

199.        ^ "Corona virüsü için Dünya Sağlık Örgütü uluslararası acil durum ilan etti (SARS benzeri yeni tip corona virüsü)". NTV. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart2020.

200.        ^ Qin, Amy (7 Mart 2020). "China May Be Beating the Coronavirus, at a Painful Cost"The New York Times. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.

201.        ^ Bangkok, Justin McCurry Rebecca Ratcliffe in; Kong, Helen Davidson in Hong (11 Mart 2020). "Mass testing, alerts and big fines: the strategies used in Asia to slow coronavirus". 20 Mart 2020 tarihinde kaynağındanarşivlendi.

202.        ^ https://tr.euronews.com/2020/03/18/turkiye-nin-avrupa-ya-ac-lan-s-n-r-kap-lar-yolcu-giris-c-k-slar-na-kapat-ld

203.        ^ "Türkiye'de bu gece yarısından itibaren tiyatro, sinema, lokanta ve kahvehaneler kapılarını kapattı". Euronews. Anadolu Ajansı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

204.        ^ "BAKAN SELÇUK, KORONAVİRÜS'E KARŞI EĞİTİM ALANINDA ALINAN TEDBİRLERİ AÇIKLADI". Milli Eğitim Bakanlığı. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart2020.

205.        ^ "Korona virüs endişesiyle vatandaş marketlere hücum etti... Un, makarna ve temizlik rafları boşaldı". The Independent Turkish. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart2020.

206.        ^ "Koruyucu maskeler karaborsada". BirGün. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

207.        ^ "Ankara'da 40 metrelik kolonya kuyruğu". Sputnik News. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

208.        ^ Çolak, Umut. "İstanbul'da Toplu Taşıma Kullanımı 7,4 Milyondan 2,9 Milyona Düştü". Amerika'nin Sesi | Voice of America - Turkish.

209.        ^ Şengül, Sefa (14 Mart 2020). "Türkiye 16 ülkeye kapılarını kapattı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart2020.

210.        ^ "DEZENFEKTAN ÜRETEN MESLEK LİSESİ SAYISI 44'E ÇIKARILDI". Milli Eğitim Bakanlığı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

211.        ^ "65 Yaş ve Üstü ile Kronik Rahatsızlığı Olanlara Sokağa Çıkma Yasağı Genelgesi". İçişleri Bakanlığı. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 24 Mart 2020.

212.        ^ "YAŞLI İHBAR HATTI". Milli Gazete. 22 Mart 2020. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.

213.        ^ "Korona virüs (Covid-19): Dünya Sağlık Örgütü korona virüsü pandemi ilan etti - Pandemi nedir, ülkeleri nasıl etkiler?". Cumhuriyet. BBC News. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

214.        ^ "Kabe'de korona virüs temizliği: Tavaf durdu". The Independent Turkish. 5 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart2020.

215.        ^ "Trump "ulusal acil durum" ilan etti". Deutsche Welle. 13 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

216.        ^ "İtalya'nın tamamı karantina altında". Deutsche Welle. 10 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

217.        ^ "İspanya: Bütün ülke karantina altına alındı". Sputnik News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

218.        ^ "Corona Virüsü 26 Can Aldı 13 Şehir Karantina Altında". Amerika'nın Sesi. 24 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

219.        ^ "Fransa korona virüs nedeniyle alarm seviyesini 3'e yükseltti; kafe, restoran ve mağazalar kapanıyor". Euro News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

220.        ^ "Attestation de déplacement dérogatoire et justificatif de déplacement professionnel". interieur.gouv.fr. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

221.        ^ "Avrupa'da hangi ülkeler korona virüs sebebiyle karantina ve sokağa çıkma yasağı uyguluyor?". Euronews. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020.

222.        ^ "Son dakika: Bulgaristan'da bir ay OHAL ilan edildi!". A Haber. 13 Mart 2020. 13 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2020.

223.        ^ Ghareeb, Ali Makram (14 Mart 2020). "Musul'da korona virüs salgını nedeniyle sokağa çıkma yasağı ilan edildi". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

224.        ^ "Euro 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası, korona virüs nedeniyle 2021'e ertelendi". Euro News. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

225.        ^ https://www.hurriyet.com.tr/dunya/son-dakika-2020-eurovision-sarki-yarismasi-iptal-edildi-41472090

226.        ^ https://www.ntv.com.tr/spor/son-dakika-2020-tokyo-olimpiyatlari-corona-virusu-salgini-nedeniyle1-yil-ertelendi,BBqje6nJwk6gR3GmenS0Tw

227.        ^ "THY, Çin'e uçuşlarını azaltıyor". Milliyet. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

228.        ^ a b "How the Coronavirus Could Hurt Apple and Starbucks". nytimes. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

229.        ^ Bitmez, Serdar; İbicioğlu, Said (1 Şubat 2020). "Katar Havayolları Çin uçuşlarını askıya aldı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.

230.        ^ "Hava yolu şirketleri Çin uçuşlarını durduruyor". Sözcü. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.

231.        ^