Türk zeytinciliği hızla gelişiyor. Çiftçi her zamankinden daha çok fidan dikiyor, rekolte artıyor. Gün geçmiyor ki zeytin üretimi ile ön plana çıkan bir belde de göz kamaştırıcı dikim ve rekolte perspektifi yansımasın. Ağaç sayısında son 10 yılda geometrik artış yaşandı. Ölmez ağaca Türk çiftçisinin ilgisi devam edecek. Yani ağaç sayısı ve rekolte artışı sürecek. Gelişmeler sevindirici ve umut verici. Türkiye’nin sektörde en azından iki numaraya oturması orta vadede artık daha yakın hedef.

İHRACATÇI-ÜRETİCİ RESTLEŞMESİNİN GALİBİ YOK
Peki sektördeki yükselen umudu, öngörülmüş bir perspektife dönüşmesi için ne yapıyoruz. Sorusuna vereceğimiz tatmin edeci bir yanıtımız yok. Üretici örgütleri ile ihracatçı arasındaki çelişkinin yarattığı toz duman içinde bu konuda ikna edici bir yaklaşımdan bahsedemeyiz. Rekolte artıyor ama bu rekolteyi öncelikle üreticiye ardından Türk ekonomisine yüksek katma değer olarak döndürme adına ortada ciddi bir program olduğunu duymadık. Daha da önemlisi program kurgulamak için sektörün tarafları arasında diyalog ve işbirliği atmosferi bulunmuyor. Sektör ile ilgili organizasyonlarda üreticinin olduğu yere ihracatçı, ihracatçının olduğu yere ise üretici gitmiyor. Bu restleşmenin galibi yok ama mağduru sektörün tüm tarafları olacak.

FINDIK ÖRNEĞİNDEN ZEYTİN İÇİN ÇIKARILACAK DERSLER
Bir üründen yüksek oranda katma değer sağlamak için o üründen çok üretmek hatta dünya genelinde tekel olmak yetmiyor. Fındık üretiminde Türkiye tekel durumunda ama fındık üreticisinin iç açıcı olmayan durumu ortada. Dünya üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştirdiğimiz fındıkta katma değeri biz değil ürünü işleyen ve kendi markalarıyla sunan yabancılar elde diyor. Tarım dışından örneklemek gerekirse işte mermer. Dünya mermer rezervinin yüzde 40’ına sahip ülkemiz İtalya’nın bu alanda kazandığının çok ama çok daha azına razı oluyor. Ağaç sayısı artışındaki performans çok değil birkaç yıl sonra rekolte itibari ile Yunanistan ve İtalya’yı geçebileceğimizi ortaya koyuyor. Yani yıllardır dillendirilen İspanya’nın arakasından ikinciliğe oturmamız imkansız değil. Ancak üretimin aynı oranda ekonomik katma değer olarak yansıması için sektördeki ilişki ve altyapının, üreticiden ihracatçı ilişkisine her boyutta yeniden kurgulanması gerekiyor.

Her sektörde olduğu gibi zeytin ve özellikle de zeytinyağında markalaşma bu kurgunun merkezinde konumlanmalı. Ancak dilimize pelesenk ettiğimiz markalaşma sektördeki tarafların restleşmesi ile değil, işbirliği ile mümkün. Salt üreticiden daha ucuza zeytin toplama kaygısı ile DİR (Dahilde İşleme Rejimi) her fırsatta dillendirmek veya yerli görünümlü uluslararası kartellere dökme teminine alışkın bazı ihracatçı firmalar Türk zeytin ve zeytinyağı sektörünün bu heyecanını taşıyacak vizyona sahip görünmüyor. Üretici ile ilişkisini geleneksel çelişkiler üzerinden yürütmek isteyen bazı ihracatçılar risk almadan dökme mal satmaya veya sadece rafineci konumuna koşullandıkça Türk zeytin ve zeytinyağı sektörünün parlak geleceği ciddi riskler taşıyacaktır.

Anadolu’nun elverişli her noktasına zeytin dikmeye devam edelim yeter ki sektörün geleceğine dönük planlarımız olsun.