Türk zeytinciliği hızla gelişiyor. Çiftçi her zamankinden daha çok fidan dikiyor, rekolte artıyor. Gün geçmiyor ki zeytin üretimi ile ön plana çıkan bir belde de göz kamaştırıcı dikim ve rekolte perspektifi yansımasın. Ağaç sayısında son 10 yılda geometrik artış yaşandı. Ölmez ağaca Türk çiftçisinin ilgisi devam edecek. Yani ağaç sayısı ve rekolte artışı sürecek. Gelişmeler sevindirici ve umut verici. Türkiye’nin sektörde en azından iki numaraya oturması orta vadede artık daha yakın hedef.

İHRACATÇI-ÜRETİCİ RESTLEŞMESİNİN GALİBİ YOK
Peki sektördeki yükselen umudu, öngörülmüş bir perspektife dönüşmesi için ne yapıyoruz. Sorusuna vereceğimiz tatmin edeci bir yanıtımız yok. Üretici örgütleri ile ihracatçı arasındaki çelişkinin yarattığı toz duman içinde bu konuda ikna edici bir yaklaşımdan bahsedemeyiz. Rekolte artıyor ama bu rekolteyi öncelikle üreticiye ardından Türk ekonomisine yüksek katma değer olarak döndürme adına ortada ciddi bir program olduğunu duymadık. Daha da önemlisi program kurgulamak için sektörün tarafları arasında diyalog ve işbirliği atmosferi bulunmuyor. Sektör ile ilgili organizasyonlarda üreticinin olduğu yere ihracatçı, ihracatçının olduğu yere ise üretici gitmiyor. Bu restleşmenin galibi yok ama mağduru sektörün tüm tarafları olacak.

FINDIK ÖRNEĞİNDEN ZEYTİN İÇİN ÇIKARILACAK DERSLER
Bir üründen yüksek oranda katma değer sağlamak için o üründen çok üretmek hatta dünya genelinde tekel olmak yetmiyor. Fındık üretiminde Türkiye tekel durumunda ama fındık üreticisinin iç açıcı olmayan durumu ortada. Dünya üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştirdiğimiz fındıkta katma değeri biz değil ürünü işleyen ve kendi markalarıyla sunan yabancılar elde diyor. Tarım dışından örneklemek gerekirse işte mermer. Dünya mermer rezervinin yüzde 40’ına sahip ülkemiz İtalya’nın bu alanda kazandığının çok ama çok daha azına razı oluyor. Ağaç sayısı artışındaki performans çok değil birkaç yıl sonra rekolte itibari ile Yunanistan ve İtalya’yı geçebileceğimizi ortaya koyuyor. Yani yıllardır dillendirilen İspanya’nın arakasından ikinciliğe oturmamız imkansız değil. Ancak üretimin aynı oranda ekonomik katma değer olarak yansıması için sektördeki ilişki ve altyapının, üreticiden ihracatçı ilişkisine her boyutta yeniden kurgulanması gerekiyor.

Her sektörde olduğu gibi zeytin ve özellikle de zeytinyağında markalaşma bu kurgunun merkezinde konumlanmalı. Ancak dilimize pelesenk ettiğimiz markalaşma sektördeki tarafların restleşmesi ile değil, işbirliği ile mümkün. Salt üreticiden daha ucuza zeytin toplama kaygısı ile DİR (Dahilde İşleme Rejimi) her fırsatta dillendirmek veya yerli görünümlü uluslararası kartellere dökme teminine alışkın bazı ihracatçı firmalar Türk zeytin ve zeytinyağı sektörünün bu heyecanını taşıyacak vizyona sahip görünmüyor. Üretici ile ilişkisini geleneksel çelişkiler üzerinden yürütmek isteyen bazı ihracatçılar risk almadan dökme mal satmaya veya sadece rafineci konumuna koşullandıkça Türk zeytin ve zeytinyağı sektörünün parlak geleceği ciddi riskler taşıyacaktır.

Anadolu’nun elverişli her noktasına zeytin dikmeye devam edelim yeter ki sektörün geleceğine dönük planlarımız olsun.

İTB REKOLTEYİ “UZAKTAN ALGILAYACAK”

Zeytin ve zeytinyağı sektöründe hasat sezonunun yaklaşmasıyla birlikte alevlenen rekolte tespit tartışmalarında yetki tartışması süredursun İzmir Ticaret Borsası zeytinyağı rekolte tespitinde yeni bir uygulamaya gitmeye hazırlanıyor. Projeye göre borsa rekolteyi uzaktan algılayacak.

Konuyla ilgili bir açıklama yapan İzmir Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Üyesi Erol Avni Bozkurt, projeyle güvenilir bir veri tabanı oluşturmayı hedeflediklerini kaydederek, “İzmir Ticaret Borsası olarak, Ege Bölgesi zeytin ve zeytinyağı rekoltesi tahmin çalışmalarının da bilimsel ve objektif kriterlere dayanan uzaktan algılama yöntemi ile gerçekleştirilmesi amacıyla bir proje başlatılmasını planlamaktayız” diye konuştu.

İŞBİRLİĞİ ŞART

Projenin yürütülmesi için sektörün tüm taraflarını işbirliğine davet eden Bozkurt, borsanın 17 yıldır klasik yöntemle sürdürdüğü rekolte tespit çalışmalarında yeni proje ile tam anlamıyla bir dönüşüm yaşanacağını savundu. Borsanın şu ana kadar yaptığı rekolte tespit çalışmalarının tüm kurumlar tarafından ilgiyle takip edildiğine işaret eden Avni Bozkurt şöyle konuştu; “
“Kuru incir, kuru üzüm ve zeytin ve zeytinyağı rekolte tahmin çalışmaları uzun yıllardır devam eden klasik yöntemle yapılırken pamuk rekolte çalışmaları 2000 yılından sonra uydu görüntüleri kullanılarak uzaktan algılama yöntemi ile yapılmaya başlanmıştır. Bu proje ile, sektörde tartışmalı olan ağaç varlığının objektif olarak tespit edilmesi ve rekolteyi doğrudan etkileyen ağaç sayısı, taç büyüklüğü gibi teknik konularda güvenilir bir veri tabanı oluşturulması amaçlanıyor.”

Zeytin Ağacı

“REKOLTEDE RESMİ MAKAM UZZK, DİĞER ÇALIŞMALAR BAĞLAYICI DEĞİLDİR, İTİBAR ETMEYİN”

Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Başkanı Mustafa Tan, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’nca resmi rekolte tespit çalışmalarında koordinatör olarak UZZK’nın görevlendirildiğini söyledi. Tan diğer kurumların gerçekleştirdiği rekolte çalışmalarının bağlayıcı olmayacağını da ifade etti.

İzmir Ziraat Mühendisleri Odası’nda bir basın toplantısı düzenleyen Tan, Tarım Bakanlığı’nın zeytin üreticisi 19 ilin Valiliklerine ve ilgili kurum kuruluşlarına gönderdiği resmi yazıyla rekolte tespit çalışmalarının UZZK’nın koordinasyonunda yürütüleceğini duyurduğunu açıkladı. Tan, bakanlığın yazısında UZZK koordinatörlüğünde ilk kez bu yıl çalışacak 2009-10 yılı Zeytin ve Zeytinyağı Rekoltesi Resmi Tespit Heyeti’ne, diğer kurum ve kuruluşlarca katılım sağlanması ve gerekli desteğin verilmesinin altının çizildiğini vurgularken envanter çalışmalarının sağlıklı ve düzenli yapılmasının ve sonuçlarının güvenilir ve tarafsız olmasının önemine de işaret etti.

Gelişmenin sektör için miladi bir gelişme olduğunu anlatan Tan, farklı kurum ve kuruluşlarca yapılan rekolte çalışmalarında zaman zaman yönlendirmeler görüldüğünü anlatarak, sektörün çatı kuruluşu olarak bu soruna el attıklarını söyledi. Tarım Bakanlığı’nın isabetli bir karar aldığını savunan Tan, “sektörde UZZK neyse bu heyette odur” diye konuştu.

DİĞER KURUMLARIN GÖRÜŞLERİ DOĞRULTUSUNDA HAZIRLADIKLARI RAPORLAR GEÇERLİ DEĞİLDİR

Eylül’ün ilk haftasından itibaren rekolte çalışmalarının koordinasyonuna başladıklarını anlatan Tan, diğer kurum ve kuruluşlarında kendi görüşleri doğrultusunda bazı raporlar çıkarabileceklerini söyleyerek, “bu genelgeye göre bu raporların geçerliliği yoktur, sadece kendi kurumlarını bağlayıcıdır. Bundan böyle sektörle ilgili veriler UZZK verileri olarak hem ulusal makamlar hemde Uluslararası platformlarda geçerli veriler haline gelecektir” diye konuştu. Bundan böyle çeşitli kurum ve kuruluşların Uluslararası Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne (UZK) verdikleri farklı farklı rakamların önüne set çekilmiş olacağını söyleyen Tan, “Artık rekolte rakamı olarak tek rakam Türkiye adına UZK’ya gidecektir” dedi.

UZZK’YA TAKINILAN TAVIR HEYETİN TARAFSIZLIĞINA ŞÜPHE DÜŞÜRMÜŞTÜ

Önceki yıllarda İzmir Ticaret Borsası, Tariş, Marmarabirlik, Ege İhracatçılar Birliği gibi kurumların rekolte çalışmalarını yürüttüğünü hatırlatan Mustafa Tan, heyette ilk kez geçen yıl görüş ayrılıklarına düşüldüğünü söyledi. Tan şunları söyledi;

“Bu yılda gerek UZZK’ya takınılan tavır gerekse Tariş, Marmarabirlik gibi kurumlara takınılan tavır sonucunda bu kurumlar rekolte heyetinden çekilmeyi tercih ettiler. Çünkü artık heyetin tarafsızlığını sürdürebileceği konusunda şüpheler oluştu. Bu tavırların bazı beklentiler neticesinde yapıldığı anlaşıldı. Bazı beklentilerden şüphe edildi. Bize takınılan tavır heyetin sadece belirli bir kesime hitap etmesine sebep oldu. Şimdi heyette Eib, İzmir Ticaret Borsası ve Zeytindostu Derneği kaldı. Ama bundan böyle bu kurumların çalışma raporları bağlayıcı değil.”

ZEYTİNDOSTU DERNEĞİ HEYETE UZZK’NIN MUADİLİ OLARAK SOKULMAK İSTENDİ, ÜYELER BUNA TEPKİ OLARAK HEYETTEN AYRILDILAR

Sektörde görüş ayrılıkları olduğunu anlatan Dr. Mustafa Tan, bazı kesimlerin zeytinyağında dahilde işleme rejimi kapsamında (DİR) ithalatı savunduklarını söyleyerek, bunun ulusal politikalara aykırı olması nedeniyle, yaptıkları çalışmalar sonucunda ortak hedeflere zarar vereceği için uygun görülmediğini kaydetti. Zeytindostu Derneği’nin başında olduğu bir grubun kendi rekolte çalışmasını yapmak istediğini de söyleyen Tan şöyle devam etti;

“Bizimde üyemiz olan bir dernek kendi rekolte çalışmasını yapmak istemektedir. Onlar ‘önceki yıllarda yapılan çalışmanın devamını getiriyoruz’ diyebilirler. Ama bu yıl oraya bir dernek ilave edilmiştir. Hemde konseyin muadili olarak görülerek, o dernek oraya sokulmak istenmiştir. Bu o heyette bulunan diğer kurum ve kuruluşların onayı alınmadan yapılmış, belirli hedeflere yönelerek yapılmış bir harekettir. Bunu katılımcı kuruluşların çoğunluğu kabul etmemiş ve ayrılmışlardır. Bundan böyle oluşturulan heyetin raporu dışındaki raporlara rağbet edilmesin ve sektörde bir kafa bulanıklığına sebebiyet verilmesin.”

Tan sektörde düzenlenmekte olan “Ortak Akıl Toplantısı” benzeri toplantıların ise UZZK çatısı altında organize edilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.

Haber ve fotoğraf:Hüsamettin Berber