Röportaj: Hüsamettin Berber

ZEYTİN-SEN YÖNETİM KURULU ÜYESİ HASAN CENGİZ YAZAR’DAN ZEHİR ZEMBEREK AÇIKLAMALAR:

21 Ekim 2007’de kurulan Zeytin Üreticileri Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi Hasan Cengiz Yazar, sendikanın kuruluş misyonunu ve zeytin üreticisinin temel sorunlarını derginize anlatırken üretici birlikleri ve sektörün büyük firmalarına sert çıktı. Tariş’in başında bir kişinin egemenliği olduğunu ve O’nun kişisel ahbaplık ilişkileri çerçevesinde tröstlerin yararına çalıştığını savundu. Yazar, Tariş’in çiftçinin elindeki yağı ucuza aldığını söyleyerek, zeytin üreticisinin girdi maliyetlerinin yüksekliğinden de yakındı.

İşte Zeytin-Sen Başkanı Cengiz Yazar’ın sözünü sakınmadığı açıklamalar…

Zeytin-Sen nedir, ne zaman kuruldu, kuruluş amacı nedir?

Zeytin Sen Zeytin Üreticileri Sendikasıdır. 21 Ekim 2007’de kuruldu. Yaklaşık 4–5 yıldır kuruluş faaliyetleri vardı. Az topraklı, yoksul çiftçilerin haklarını savunmaya çalışıyoruz. Bu noktada özellikle üretici birlikleri üzerinde Tariş ve Marmarabirlik üzerinde baskı unsuru olmaya çalışıyoruz.

Mesela son sosyal güvenlik yasasıyla çiftçinin elinden alınmış olan haklar sendikamız tarafından gündeme getiriliyor. Şu anda genel merkezimiz Bursa Orhangazi’de. Başta Ege Bölgesi ve zeytinin üretildiği her yerde ürün bazında şubeler açma niyetimiz var.

ÜRETİCİ ÇARESİZ KALIYOR

Nasıl bir baskı oluşturacaksınız?

Bu noktada, bulunduğumuz durumda fiyat belirlemeye çalışıyoruz. Bunun için üretici birlikleri bazında baskı oluşturmaya çalışıyoruz. IMF ve Dünya Bankası 2000 yılında çıkarttırdıkları bir yasayla, üretici birliklerinin elinde bulunan fabrikaları tümüyle şirketleştirdi. Aslında bu kamusal bir yerin bir çeşit özelleştirilmesi diyebiliriz. Tariş bununla kar amacı güden bir kuruluş haline gelmeye başladı. Marmara Birlik de aynı şekilde. Bunlar süratle piyasadan çekiliyorlar. Sektörü tümüyle Komili, Kırlangıç ve Kristal gibi bir takım firmalara bırakıyorlar. Bunun karşısında ise üretici çaresiz ve yalnız kalıyor. Burada ortak bir tutum almak gerekiyor. Zincirin her bir halkasını tek tek ele alarak bunu sağlayamayız. Bu yüzden sendika kurduk. Yani zincirin bir halkası Tariş ise diğeri Marmarabirlik ve diğer biri de küçük bir köy kooperatifi olabilir. Başka bir yerde bir ziraat odası olabilir. Yine hükümetler ve siyasi partiler üzerinde baskı yaratmak olabilir. İşte mevcut kredi sisteminin değiştirilmesi, ithalat-ihracat meselelerinde üreticiyi kollayan, kararlar alınmasını sağlamaya çalışmak, üretim girdisi olan gübre, ilaç, mazot gibi temel unsurlarda hükümetlerin yardımcı olmasını sağlamak amaçlarımız arasında. Mesela şimdi savunduğumuz bir şey var. Avrupa Birliği ülkelerin de zeytinyağında litre başına 1 Euro’luk bir destek var. Türkiye’de böyle bir şey söz konusu olmadığı gibi 10 cent gibi çok ufak bir para verdiler. Bu yıl hem yok yılıydı hem de büyük bir kuraklık yaşandı.

Bir de sektörün kendi içinde farklı problemleri var. Bir sofralık zeytinin ayrı problemleri var, bir yağlık zeytinin ayrı problemleri var. Zeytinyağının da ayrı problemleri var. Sofralık zeytinde sorun malını pazarlaması değil, pazarladıktan sonra parasını alması oluyor. Marmarabirlik’te bu çok yaşanıyor.

BÜYÜK FİRMALAR TARİŞ’E ROL VERMİŞ DURUMDADIR

Sektör büyük firmaların eline kalıyor, diyorsunuz. Bu ne şekilde gerçekleşiyor?

Tariş zeytinyağını satıyor. Fakat sanki büyük tröstlerin deposuymuş gibi ucuza alıp, Komili’ye, Kristal’e satıyor. Onlar da bunu pahalıya size satıyor. Tüketiciye satıyor. Tariş büyük firmaların mal toplayıcısı durumundadır. Zaten büyük firmalar Tariş’e bir rol vermiş durumdadırlar. Tariş’in şu anda ki kapasitesi 60 bin ton civarındadır. Türkiye’nin zaten kapasitesi var yıllarında 200 bin yok yıllarında 100 bine kadar düşebiliyor. Bunun yarısını Türkiye zor tüketiyor. Türkiye’de zeytinyağı Marmara ve Ege’de tüketiliyor. Geri kalanı ise satılıyor.

İhracatçı, kooperatifler bir şekilde baskı unsuru oluşturabiliyor. Ama çiftçi bu noktada hayli zayıf kalıyor. Tariş’in zeytin birliğine bağlı 48 tane kooperatifi vardır. Bu kooperatifler üzerinde, isim vermiyorum, tam ve kesin egemenliği vardır. O’nun kişisel bir takım ahbaplık ve çıkar ilişkileriyle koruduğu bir takım kişiler vardır. Ve onların baskı yapmasıyla böyle bir yöntem oluşur. İstedikleri gibi oynarlar. Bu yüzden demokratik bir yapının gelmesi çok zor oluyor. Üretici bu demokratik yapının geleceğinden umudunu tamamen kaybetmiştir. Siz üreticiden kalkıp da 3,5 liraya yağ alıp Komili’ye satarsanız zarar oluşur. Burada ne oluyor? Komili’nin faydasına bir zarar elde edilmiş oluyor. Bu zarar ise vatandaşın cebinden vergi oluyor. Ve öyle gideriliyor. Burada çiftçinin kollanması söz konusu değil bundan para kazanan çiftçi değil ancak büyük tröstler oluyor. Tariş büyük firmaların toplayıcısı durumunda bulunuyor.

Üretici için zeytincilik cazip olmaktan çıkıyor mu?

Dünya devi İspanya zeytincilikte başta olmakla beraber İtalya, Yunanistan, Tunus arkadan geliyor. Tunus bizi geçmiş durumda ve gelecek yıllarda da Suriye bizi geçecek. İleri yıllarda Çin de bizi geçecek. Şu anda Çin zeytin dikmiş durumda. Sektörün temel sorunları bunlar. Bizi en çok üzen konu ise küçük üreticinin iflas etmesi ve üretimden soğuması. Üretici malını satmasa bile 3–8 yıllık sürelerle icara veriyor ve süratle sektörden çekiliyor.

Ayvalık-Edremit Bölgesi’nde 6 milyon civarında yağlık zeytin ağacı var. Bunlar hızla birkaç kişinin eline geçiyor. Mesela vakıflara ait 650 bin zeytin ağacı vardı. Yakın zamana kadar 250 adet zeytin ağacı olan kişi rahatlıkla geçinebiliyordu. Bu rakam giderek 1000’e doğru çıkmaya başladı. Zeytin geçimlik olma özelliğini kaybediyor.

Birde sahil şeridinde şöyle bir şey var. Özellikle Ayvalık ‘ta sahil şeridi hızla yapılaşmaya açılıyor. Mesela son olarak duble bir yol yapıldı. Şöyle ifade edeyim Dikili’den başlayarak Çanakkale’ye kadar abartmayayım ama 100 binlerce ağaç gitti. 10 metrede bir ağaç olduğunu düşünürsek hesabı siz yapın. Büyük bir zeytin ağacı katliamı söz konusu.

Zeytin dikimi teşvik ediliyor son dönemde.

Zeytin dikiliyor. Ama uzunca bir zaman devletin yapmış olduğu bir yanlışla Gemlik türü zeytin dikildi. Son bir yıldır da bu değiştirildi. Yağlık zeytine önem verilmeye başlandı. Ama günaydın diyoruz artık. Yağlık zeytinin ürün vermesi uzun sürede olur. Gemlik zeytininde ise en kötü ihtimalle 6. yıldan itibaren zeytin almaya başlıyorsunuz. Yağlık ta doğru dürüst bir zeytinyağı elde etmek için 15–20 yıl beklemek durumundasınız. Burada ki temel politikanın değiştirilmesi gerekiyor ve sendikamız esasen bununla uğraşıyor. Demokratik bir tarım reformu programı uygulanmaya başlanmalı.

Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) kuruldu. Konseyin sektörde toparlayıcı ve birleştirici bir üstlenmesi hedefleniyor.

UZZK’dan biz de davet aldık. O konuyla ilgileniyoruz. Yönetim olarak o konunun üzerine eğileceğiz. Çünkü ne şekilde bir katılım sergileyeceğimizi ve orada ki tavrımızı belirlememiz gerekiyor. Çünkü biz demokratik bir yapıyız, yani oraya gireceksek orada sözümüzün olması gerekiyor.